Það er jákvætt að mennta- og barnamálaráðherra hafi lýst yfir að hún telji vel koma til greina að gera upphaf skóladags í framhaldsskólum sveigjanlegra en nú er. Sú umræða er bæði tímabær og mikilvæg. Ég tel fulla ástæðu til að skoða af alvöru hvort sveigjanlegri skólabyrjun geti bætt svefn, líðan og námsumhverfi ungmenna.
Í svari ráðherra við fyrirspurn á Alþingi kemur fram að þótt ekki hafi verið unnar sérstakar greiningar hér á landi hafi ráðuneytið stutt við verkefni embættis landlæknis um geðrækt í framhaldsskólum. Þar er meðal annars bent á erlendar rannsóknir sem sýni auknar líkur á bættum nætursvefn unglinga með sveigajanlegum upphafstíma skóla. Mæting batni, dagsyfja minnki og virkni í skólastarfi aukist.
Þetta kemur líklega fáum á óvart sem eiga eða vinna með unglingum. Flestir vita að lífsklukka ungmenna er oft önnur en hjá fullorðnum. Margir unglingar eiga erfitt með að sofna snemma og eiga því erfitt með að vakna mjög árla morguns, sérstaklega yfir dimmustu mánuði ársins. Þá hefur skjánotkun á kvöldin einnig áhrif á svefnvenjur margra.
Leysir ekki allan vanda
Auðvitað leysir seinkun skólabyrjunar ekki allan vanda. Ef unglingur fer mjög seint að sofa skiptir minna máli hvort skólinn byrjar klukkan átta eða níu. Svefnvenjur og ábyrgð heimilanna skipta áfram miklu máli. Þar þurfa foreldrar líka stuðning og umræðu um hvernig hægt sé að draga úr skjánotkun langt fram á kvöld og hjálpa ungmennum að ná betri rútínu.
Þrátt fyrir það bendir reynslan til að seinni skólabyrjun geti haft jákvæð áhrif. Skólastjórnendur sem hafa prófað að hefja skóladaginn seinna segja margir að nemendur mæti hressari, séu rólegri og virkari í kennslustundum. Kennarar hafa einnig bent á að morguntíminn geti nýst betur til undirbúnings og foreldrasamskipta áður en kennsla hefst.
Léttir á umferðinni
Það eru líka fleiri hliðar á þessu máli sem vert er að ræða. Sveigjanlegri byrjun skóladags gæti til dæmis dregið úr umferðarálagi á háannatíma á morgnana. Ef hluti framhaldsskóla myndi hefja kennslu síðar gæti það dreift umferð betur og létt á álagi bæði fyrir nemendur, kennara og aðra vegfarendur.
Auðvitað þarf að skoða málið út frá heildarmyndinni. Ef skólinn byrjar seinna má skóladagurinn ekki enda svo seint að það bitni á íþróttum, tómstundum eða fjölskyldulífi. Þá þarf einnig að skoða hvernig vinnufyrirkomulag kennara fellur að slíkum breytingum. Þetta eru þó verkefni sem hægt er að ræða og leysa í samstarfi við skólasamfélagið sjálft.
Það sem skiptir mestu máli er að umræðan fari fram af alvöru og án fordóma. Þetta snýst ekki um að unglingar eigi einfaldlega að sofa lengur heldur hvernig við skipuleggjum skólastarf þannig að það styðji betur við heilsu, námsgetu og daglegt líf ungs fólks.
Svefn er stórt lýðheilsumál. Ef tiltölulega einfaldar breytingar á skipulagi skóladags geta bætt líðan og námsárangur nemenda er full ástæða til að skoða það af opnum huga.
Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, þingkona Flokks fólksins
Birt í Morgunblaðinu 28.5. 2026
