Málþóf er eitt af þeim fyrirbærum sem flestir þekkja af nafni en þó er oft farið of léttvægt yfir það hversu mikið tjón það veldur – á tíma, á fjármunum og á trausti almennings til Alþingis sem stofnunar. Í málþófi standa þingmenn upp einn af öðrum og flytja ræður sem oftast eru efnislega margendurteknar. Þær teygjast yfir klukkustundir, síðan daga, síðan vikur, í þeim eina tilgangi að koma í veg fyrir að atkvæðagreiðsla geti farið fram. Þetta er ekki pólitískt hugrekki. Þetta er hindrun á lýðræðislegri framvindu.
Umræðan um frumvarp um hækkun veiðigjalda var ein sú lengsta í sögu þingsins. Þingið var að störfum fram í júlí 2025, um mánuð lengur en vant er. Erfiðast var þetta án efa fyrir starfsfólk þingsins – svo ekki sé minnst á að stór bunki mála dagaði uppi vegna þeirra tafa sem málþófið skapaði.
Hvað er málþóf í raun?
Málþóf er þegar þingmenn nýta sér ræðurétt sinn ,ekki til að koma málefnalegum sjónarmiðum á framfæri, heldur til að draga umræður á langinn og koma í veg fyrir atkvæðagreiðslu. Löglegt en siðlaust – og ég trúi að fleiri taki undir það.
Sagt er að þetta sé eina tækið sem stjórnarandstaðan hafi til að gæta hagsmuna kjósenda sinna gegn meirihlutavaldi. Þetta er að hluta til rétt. Minnihlutinn á rétt á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og í lýðræðisríki skiptir málfrelsi höfuðmáli. En þegar þingmenn flytja ræður sem geyma ekkert nýtt, þegar sömu rök eru endurtekin í sífellu og þegar eina markmið ræðuhaldanna er að láta tímann líða svo ekki sé hægt að afgreiða málin endanlega – þá er ekki lengur um lýðræðislega umræðu að ræða. Þá er um hindrun að ræða.
Kostnaðurinn sem enginn talar um
Málþóf kostar peninga og þeir peningar koma úr vösum okkar allra. Þetta er staðreynd sem er alltof sjaldan gerð skil í umfjöllun. Vefsíða sem varð til árið 2025, malthof.is, tók saman kostnað Alþingis á meðan málþófið stóð og mörgum varð brugðið við að sjá þær stóru upphæðir sem nánast var fleygt út í buskann.
Málþóf drepur niður alla stemningu
Alþingi er vinnustaður þar sem fjöldi fólks starfar. Þegar þingið er fast í málþófi vikum saman bitnar það á öllum sem þar starfa. Málþóf keyrir alla út – þingmenn og starfsfólk. Það skapar óvissu og jafnvel kvíða hjá sumum, og vonbrigði yfir því að fjöldi mála skuli þurfa að daga uppi vegna tafaleikja stjórnarandstöðunnar. Þetta eru skemmdarverk.
Stemningin í þingsal þyngist með hverjum klukkutíma, orðræðan harðnar og trúnaðurinn minnkar. Málþóf á Alþingi er böl. Það er ekki einfalt böl og það hefur margar hliðar. En við þurfum að tala um hvernig þingið getur lagað þingsköp sín þannig að minnihlutinn hafi raunveruleg og skilvirkari tæki til að gæta hagsmuna kjósenda sinna, án þess að stöðva þingið í heild. Það er hægt. Það þarf bara vilja.
Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, þingkona Flokks fólksins
Pistill í Morgunblaðinu 1. júní 2026
