Á alþjóðlegum vettvangi er rætt um traust, gagnsæi og góða stjórnarhætti í íþróttum. Umræðan snýst meðal annars um hvernig megi endurheimta traust með áherslu á að uppræta spillingu og lyfjamisnotkun.
Heilindi í íþróttum snúast hins vegar ekki eingöngu um það sem gerist á toppnum hjá alþjóðlegum sérsamböndum. Þau snúast líka um hvort fatlað fólk hafi yfir höfuð tækifæri til að taka þátt í íþróttastarfi.
Íþróttabúnaður fyrir fatlaða; keppnishjólastólar og annar aðlagaður búnaður, er oft margfalt dýrari en venjulegur búnaður. Keppnishjólastóll getur kostað hundruð þúsunda króna og þarf að endurnýja reglulega, sérstaklega hjá börnum og ungmennum. Án opinbers stuðnings verður þessi kostnaður óyfirstíganleg hindrun fyrir margar fjölskyldur.
Tvöfaldur ójöfnuður
Algengt er að ríki niðurgreiði grunnhjálpartæki, hjólastóla og gervilimi til daglegra nota, í gegnum heilbrigðis- eða tryggingakerfi sín. En þegar sértækur íþróttabúnaður og tæki hönnuð fyrir fatlaða til að stunda íþróttir og keppa, falla oft utan þessara kerfa. Ábyrgðin er iðulega lögð á góðgerðar- og sjálfboðaliðasamtök sem hafa ekki fjármagn til að mæta þörfinni til fulls.
Þetta skapar tvöfalt ójafnræði. Í fyrsta lagi á milli fatlaðra og ófatlaðra íþróttaiðkenda. Sá síðarnefndi þarf sjaldan að safna fyrir grunnbúnaði til að æfa sína íþrótt. Í öðru lagi á milli fatlaðra íþróttaiðkenda sjálfra. Hagur þeirra getur ráðist af því hvar þeir búa, hvaða félagasamtök eru á svæðinu og hversu fjárhagslega burðug fjölskyldan er til að fjárfesta í dýrum búnaði.
Hjálpartækin eru þó aðeins hluti myndarinnar. Aðgengi að íþróttahúsum og keppnisvöllum er misjafnt og enn skortir sums staðar rampa, sérútbúna búningsklefa og salerni. Án aðgengilegra ferðamöguleika og þjálfara með þekkingu á að vinna með fötluðu fólki kemst búnaðurinn sjaldan í notkun, hversu góður sem hann er.
Stöðug réttindabarátta
Flokkur fólksins hefur frá upphafi lagt áherslu á réttindi fatlaðs fólks. Nú síðast náðum við ásamt hinum stjórnarflokkunum að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þessum mikilvæga áfanga fylgir ábyrgð á að fylgja eftir aðgerðum með áþreifanlegum hætti í samfélaginu, þar á meðal í íþróttum.
Við erum að tala um fólk sem biður ekki um annað en að fá að æfa sína íþrótt á jafnréttisgrundvelli. Það er mikilvægt að skoða hvaða þjóðir standa fremstar í þessu tilliti og meta okkar eigin möguleika. Ekki eingöngu til að setja okkur metnaðarfull markmið á blaði heldur til að ná raunverulegum árangri sem við getum verið stolt af. Jafnrétti í íþróttum á ekki að vera forréttindi fárra, heldur sjálfsögð réttindi allra.
Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, þingkona Flokks fólksins
Pistill birtur í Morgunblaðinu 6. júlí 2026