Ný skýrsla Gæða- og eftirlitsstofnunar velferðarmála (GEV) sýnir að 46 prósent fósturheimila hafi ekki haft gilt fósturleyfi og að 38 prósent barna hafi verið í fóstri hjá aðilum án gilds leyfis. Í skýrslunni er jafnframt bent á veikleika í upplýsingaflæði, eftirliti og skráningu.
Það vekur furðu að í umræðunni um þessar niðurstöður hefur nánast ekkert verið minnst á að nefndarmeðferð Alþingis á frumvarpi sem brást við mörgum þeirra annmarka sem GEV bendir nú á var lokið. Frumvarpið varð ekki að lögum vegna þess að stjórnarandstaðan lagðist gegn því að ljúka málinu á vorþinginu.
Barnaverndarfrumvarpið felur í sér heildarendurskoðun barnaverndarlaga sem hafði verið lengi í undirbúningi. Fjöldi umsagna barst, margir sérfræðingar komu fyrir velferðarnefnd og gerðar voru verulegar breytingar á frumvarpinu í nefndarvinnunni. Nánast allir umsagnaraðilar voru sammála um að mikilvægt væri að ljúka málinu svo þær réttarbætur til barna sem frumvarpið fól í sér gætu tekið gildi sem fyrst.
Nú þarf að leggja frumvarpið fram á ný og hefja meðferð þess aftur á haustþingi. Þetta eru ekki aðeins tafir á lagasetningu. Þetta eru tafir á réttarbótum barna.
Skýrslan staðfestir þörfina
Í frumvarpinu var gert ráð fyrir að lögin tækju gildi 1. janúar 2027. Samhliða áttu reglugerðir að taka gildi. Ekki er hægt að skipa nefndir, ráða starfsfólk eða hefja uppbyggingu nýrrar þjónustu fyrr en lagagrundvöllurinn er fyrir hendi. Undirbúningurinn tefst nú um marga mánuði og þar með umbæturnar sem frumvarpinu var ætlað að tryggja.
Áfram gildir óljós lagarammi um ábyrgð og upplýsingaskyldu þegar fósturleyfi renna út. Einnig frestast skýrari reglur um upplýsingaflæði milli barnaverndarþjónustu, Barna- og fjölskyldustofu og GEV, ásamt breytingum sem áttu að styrkja eftirlit, samræma verklag um land allt og efla réttaröryggi barna. Málsmeðferð barna mun áfram taka lengri tíma en stefnt var að með frumvarpinu.
Samhengislaus umræða
Fjölmiðlaumfjöllunin hefur verið ófullnægjandi að því leyti að þetta mikilvæga samhengi hefur lítið komið fram. Áherslan í umræðunni hefur öll verið á alvarlegar niðurstöður GEV án þess að minnast á að nefndarmeðferð frumvarpsins var lokið og að það hefði tekið á mjög mörgum þeirra annmarka sem gagnrýndir eru í skýrslunni.
Undirrituð og barna- og menntamálaráðherra höfum áður skrifað um tafir á þessum réttarbótum og bent á hverjir báru ábyrgð á þeim. Ný skýrsla GEV undirstrikar með skýrum hætti hversu bagalegar tafir á afgreiðslu frumvarpsins eru.
Barnaverndarfrumvarpið verður eitt af fyrstu málum haustþingsins. Vonandi fær það skjóta afgreiðslu. Undirbúningnum er lokið og þörfin á gildistökunni ætti nú að vera öllum ljós.
Pistill birtur í Morgunblaðinu 4. ágúst 2026