Nú er sumri að halla og undirbúningur næsta löggjafarþings Alþingis hafinn. Tafaleikir og málþóf síðasta þings, lengst í frumvarpi um breytingar á veiðigjaldi, höfðu þær afleiðingar að ekki tókst að afgreiða fjölda mikilvægra mála. Meðan á 160 klukkustunda málþófi stjórnarandstöðunnar stóð biðu þrjátíu og fimm stjórnarfrumvörp og þrjú nefndarfrumvörp lokaafgreiðslu í annarri og þriðju umræðu. Allt voru þetta þjóðþrifamál, mörg sem stjórnarandstaðan hafði sagst styðja og önnur sem fyrrverandi stjórnarflokkar gátu aldrei komið sér saman um í sjö ára samstarfi. Markmiðið með málþófinu var að hindra að frumvarp um breytingu á veiðigjaldi yrði afgreitt sem lög. Frægt er orðið þegar þingmaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins sagði opinberlega „að engu máli yrði hleypt í gegnum þingið nema ríkisstjórnin tæki veiðigjaldafrumvarpið af dagskrá“ og „það væri heilög skylda að hindra framgang þess.“
Það er eðlilegt að tekist sé á um ýmis mál á þingi en ekki að stjórnarandstaðan, markvisst og kerfisbundið, hindri að mál fái þinglega afgreiðslu. Stjórnarandstaðan lét sér í léttu rúmi liggja þótt fjölmargir kjósendur lýstu óánægju sinni með þessa framgöngu. Dýrmætum tíma og fjármagni var sóað til að standa vörð um hagsmuni stórútgerðarinnar og fjölskyldurnar að baki þeim.
Hverju var fórnað?
Málunum sem var fórnað vegna margra vikna málþófs voru mörg fullbúin, fullrædd og tilbúin í atkvæðagreiðslu. Málþófið og aðrir tafaleikir minnihlutans komu illa niður á ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Má hér nefna frumvarp um að greiðslur til öryrkja og eldri borgara miðist í framtíðinni við launavísitölu. Vegna málþófsins vannst heldur ekki tími til að afgreiða frumvarp félags- og húsnæðismálaráðherra um breytingar á húsaleigulögum sem ætlað er að stórbæta réttindi. Sömu sögu er að segja um frumvarp um lögfestingu samnings Sameinuðu Þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, frumvarp um strandveiðar og frumvarp um afturköllun alþjóðlegrar verndar í tilviki afbrotamanna.
Málþóf í þeirri mynd sem var á vorþingi á ekkert skylt við málfrelsi eða lýðræði, og þekkist nánast hvergi utan Íslands. Þegar andstæð sjónarmið hafa komið fram í þingsal á að leiða mál til lykta með atkvæðagreiðslu. Eins og frægt er orðið var í veiðigjaldarmálinu gripið til 71. greinar þingskapalaga, umræða stöðvuð og gengið til atkvæðagreiðslu.
Nú þarf að mæla aftur fyrir öllum þeim málum sem döguðu uppi vegna margra vikna málþófs og vísa þeim aftur til nefnda. Ný mál eru komin á málefnaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir haustþing. Það bíður því þingmanna langur verkefnalisti sem mikilvægt er að vinna hratt og örugglega á komandi þingi. Á okkur þingmenn er treyst og undir því trausti ber okkur að standa.
Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, þingmaður Flokks fólksins
Birt í Morgunblaðinu 16. ágúst 2025