Biðlista verður að stytta. Vandinn ræddur í borgarstjórn

Á dagskrá borgarstjórnar 4. október er að beiðni borgarfulltrúa Flokks fólksins umræða um langa biðlista barna eftir sálfræði- og talmeinaþjónustu í Reykjavík.
Nýlega kom út ársskýrsla velferðarsviðs. Í skýrslunni eru birtar upplýsingar um algengustu ástæður tilvísana eftir faglegri þjónustu fyrir börn.

Langmesta aukningin milli ára er vegna tilfinninga- og félagslegs vanda eða um 63%, og vegna málþroskavanda, 62%. Börnum með hamlandi einbeitingarvanda hefur fjölgað frá 280 í 456 börn.  Fjölgun tilvísana/beiðna vegna vitsmunaþroskavanda hefur einnig aukist t.d. vegna lesskilningsvanda. Biðlisti barna eftir fagfólki skólanna telur nú 2017 en var árið 2018 400 börn. Börnin á biðlistanum eru að einna helst að bíða eftir sálfræðiviðtölum og eftir að fá greiningu sem kennarar, fagfólk og foreldrar telja nauðsynlegt að framkvæma til að hægt sé að miða þjónustuna út frá einstaklingsþörfum. Stór hópur barna bíður einnig eftir að fá þjónustu talmeinafræðinga.

Vandinn hverfur ekki þótt hunsaður

Ef tilfinninga-, vitsmuna- og/eða félagslegur vandi barna er hunsaður, hverfur hann ekki. Því lengur sem börn bíða án nauðsynlegrar þjónustu vegna sálfræði- eða talmeinavanda aukast líkur á að vandinn versni og verði þá enn flóknari og erfiðari viðureignar. Ef barn fær ekki hjálp við hæfi er hætta á að sjálfsmyndin beri hnekki. Málþroskaröskun eða önnur talmein sem ekki fá fullnægjandi meðhöndlun geta haft afar neikvæð áhrif á barnið og dregið úr félagslegu öryggi þess.

Verið er að leika sér að eldinum með því að láta börn bíða eftir viðeigandi aðstoð sálrænum vanda. Ef börnum er ekki hjálpað má vænta þess að kvíði og depurð aukist og leiði jafnvel til sjálfsskaða eða neyslu. Biðin er foreldrunum ekki síður erfið og óvissan með öllu óþolandi.

Fjölmörg dæmi eru um að börn hafa beðið í allt að 2 ár á biðlista eftir að fá faglega þjónustu og útskrifast jafnvel úr grunnskóla án þess að fá fyrstu hjálp. Efnaminni foreldrar hafa ekki ráð á að kaupa þjónustu sjálfstætt starfandi sálfræðinga. Líklegt má telja að ákveðinn hópur barna með náms-, félags- og tilfinningalegan vanda haldi út í lífið án þess að hafa fengið nokkra aðstoð.

Skortur á sálfræðingum

Aukning á biðlistum kemur til af tvennu, fjölgun beiðna eftir aðstoð og að ekki hafa verið ráðnir nægilega margir fagaðilar til að takast á við fjölgunina. Stöðugildum sálfræðinga hjá skólum hefur ekki fjölgað árum saman. Skólar eru misstórir og þarfir þeirra mismunandi til sálfræði- og talmeinaþjónustu. Algengt er að sálfræðingur sinni 1-3 skólum eftir stærð og þörfum. Erfitt er að ráða sálfræðinga núna og má án efa rekja ástæðuna til launamála. Þetta þarf að leysa.

Borgarfulltrúi Flokks fólksins hefur ítrekað bent á kosti þess að aðsetur sálfræðinga sé í skólunum en ekki á þjónustumiðstöðvum eins og nú er. Gjá hefur myndast á milli barna og sálfræðiþjónustu og hana þarf að brúa. Ef aðsetur þeirra væri í skólunum gætu þeir betur sinnt ráðgjöf við kennara og starfsfólk. Tími sálfræðinganna myndi nýtast betur og fjármagn sparast. Kostnaður við ferðir milli þjónustumiðstöðva og skóla er um 3 milljónir á ári. Þetta fjármagn mætti frekar nota upp í kostnað við nýtt stöðugildi sálfræðings.

Tillögur Flokks fólksins

Borgarfulltrúi Flokks fólksins hefur rætt  þessi mál sleitulaust frá árinu 2018 og lagt fram tillögur til úrlausnar sem allar hafa verið felldar. Tillaga um fjölgun stöðugilda sálfræðinga hefur verið lögð fram árlega. Með því að ráða fleira fagfólk inn til skamms tíma til að ná niður biðlistum er hægt að  hreinsa  borðið.  Með hagræðingu og breyttu skipulagi á vinnu og aðsetri sálfræðinga má telja víst að vinnan verði skilvirkari.

Árið 2020 lagði Flokkur fólksins til að Skólaþjónustan athugaði með að koma á formlegu samstarfi við Þroska- og hegðunarstöð (ÞHS) í þeim tilgangi að vinna saman að málum barna þar sem t.d. aðkoma barnalæknis er nauðsynleg. Með samstarfi sem þessu myndi létta mjög á biðlistum barna sem glíma t.d. við ADHD röskun.

Einnig lagði Flokkur fólksins til að sálfræðingar í skólum færist undir skóla- og frístundasvið en í dag heyrir hún undir velferðarsvið. Með því að færa utanumhald sálfræðinga skóla undir skóla- og frístundasvið komast þeir í betri tengingu við innviði skólana. Í raun má segja að það séu engin haldbær rök fyrir því að skólaþjónusta tilheyri ekki því sviði sem rekur skólana.

Ábyrgðin er okkar allra

Börn hafa ekki sterka rödd, eru ekki hávær hópur eðli málsins samkvæmt. Foreldrar þeirra eru einnig í misjafnri stöðu með að láta heyra í sér. Flokkur fólksins hefur ítrekað bent á að málefni barna verði að hafa meiri forgang í Reykjavík. Það er ótækt að börn með vanlíðan séu sett á bið. Biðlistavandi Reykjavíkurborgar  er rótgróið mein, draugur í borginni sem aldrei hefur verið ráðist til atlögu gegn með markvissum hætti. Hér eiga valdhafar að sjá sóma sinn og forgangsraða fjármunum í þágu þjónustu við börnin. Við eigum að geta gert kröfu um að börn hafi gott  aðgengi að allri þjónustu borgarinnar. Börn Reykjavíkur eru börnin okkar allra.

Birt í Morgunblaðinu 4. október 2022