Færslur

Viðtakandi: Sviðsstjóri velferðarsviðs

Sendandi: Stýrihópur um rýningu á biðlista barna og ungmenna eftir sálfræðiþjónustu miðstöðva og mat á framkvæmd þjónustunnar

Dagsetning: 17. nóvember 2024

Málsnúmer: MSS24030028 

  Kynning fyrir velferðarráð 6. desember 2024

Tillögur um rýningu á biðlista barna og ungmenna eftir sálfræðiþjónustu miðstöðva og mat á framkvæmd þjónustunnar

Inngangur

Þessi greinargerð greinir frá tillögum um rýningu á biðlista barna og ungmenna eftir sálfræðiþjónustu miðstöðva og mat á framkvæmd þjónustunnar. Tillögurnar eru unnar af starfshópi samkvæmt skipunarbréfi dags, 19. júní 2024. Hópnum var ætlað að skila tillögum fyrir miðjan nóvember 2024. Starfshóp skipa; Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, borgarfulltrúi Flokks fólksins, formaður, Þorvaldur Daníelsson, fulltrúi Framsóknarflokksins og Ellen Calmon, fulltrúi Samfylkingar. Starfsmaður hópsins var Hákon Sigursteinsson verkefnastjóri farsældar barna.

Hópurinn fundaði tólf sinnum. Gestir fundanna voru samtals 23 aðilar víðsvegar úr kerfinu. Sviðsstjórar skóla- og frístundasviðs og velferðarsviðs, Helgi Grímsson og Rannveig Einarsdóttir, Guðmundur Sigmarsson, sérfræðingur hjá deild rannsókna og gæða á velferðarsviði, Elísa Ragnheiður Ingólfsdóttir framkvæmdastjóri Barnaverndar Reykjavíkur, Halldóra Gyða Matthíasdóttir Proppé framkvæmdastjóri Keðjunnar, Inga María Vilhjálmsdóttir og Hrefna Lára Sigurðardóttir frá Keðjunni, Hulda Sólrún Guðmundsdóttir, Guðrún Ásgeirsdóttir deildarstjórar barna- og fjölskyldudeildar á miðstöðvum, Heiða Hraunberg Þorleifsdóttir teymisstjóri barna- og fjölskyldudeildar á Vesturmiðstöð, Ágúst Frímann Jakobsson og Svandís Egilsdóttir fagstjórar grunnskóla á Vestur- og Suðurmiðstöð, Edda Sif Gunnarsdóttir, Sigurlaug Vigdís Gestsdóttir og Yrsa Hauksdóttir Frýdal sálfræðingar á miðstöðvum, Valborg Hlín Guðlaugsdóttir fagstjóri leikskóla í Norðurmiðstöð, Linda Kristinsdóttir framkvæmdastjóri Geðheilsumiðstöðvar barna, Guðlaug María Júlíusdóttir deildarstjóri á BUGL og Tinna Guðjónsdóttir frá BUGL, og talmeinafræðingarnir, Rannveig Rós Ólafsdóttir, Sigríður og Hólmfríður Hreggviðsdóttir frá miðstöðvum ásamt Kristín Theódóra Þórarinsdóttir fyrrverandi formanni félags talmeinafræðinga.

Tildrög erindisbréfs er viðvarandi langir biðlistar eftir þjónustu sálfræðinga og talmeinafræðinga sem stafar fyrst og fremst vegna greiningarvinnu.

Hlutverk:
Hlutverk hópsins er að leita leiða til að stytta biðtíma barna eftir sálfræðiþjónustu  miðstöðva.

Í skipunarbréfi segir um helstu viðfangsefni eða verkefni hópsins séu:

1. Hvað hafa mörg börn á biðlistanum fengið aðlagaða þjónustu eða hluta af þjónustu í skóla- og frístundastarfinu eða frá miðstöð.
2. Hvaða þjónustu er helst óskað eftir samkvæmt tilvísun/beiðni.
3. Hvaða breytingar þarf að gera á fyrirkomulagi sálfræðiþjónustu miðstöðva til að gera hana skilvirkari.
4. Meta hvaða breytingar þurfi að gera á fyrirkomulagi skólaþjónustunnar til að gera hana skilvirkari og hvernig hægt er að gera fagvinnuna heildstæðari.
5. Hvernig fagfólk geti unnið í teymum til að frumgreining geti tekið á öllum þáttum í einni lotu.
6. Annað sem hópurinn telur mikilvægt að ávarpa.

 

Áður en ofangreindum spurningum er svarað og fundargerðir skoðaðar og rýndar má greina nokkur atriði sem viðmælendur tóku fram sem mikilvægan þátt í heildarvinnslu þessara mála. Mörg af þessum atriðum eru nú þegar í innleiðingu innan borgarinnar gegnum Betri borg fyrir börn (BBB), í öflugu samstarfi skóla- og frístundasviðs og velferðarsviðs. Sjá nánari upplýsinga svonefndan Upplýsingabrunni BBB sem inniheldur leiðbeiningar, verklag, ítarefni, fræðsluerindi, söguna, eyðublöð og annað sem tengist innleiðingunni. Leiðarljós innleiðingar BBB eru lágþröskuldaþjónusta, notendavæn þjónusta, heildstæð þjónusta og gagnadrifin þjónusta. Allt atriði sem styðja við bæði stigskipta- og snemmtæka þjónustu, sem til lengri tíma styttir biðlista og valdeflir starfsfólkið á vettvangi barnanna, í skóla- og frístundastarfssemi borgarinnar. Atriðin sem um ræðir koma fram í liðum i. til v.

1. Aukinn stuðning við snemmtæka íhlutun og þrepaskiptan stuðning.

Núverandi áskoranir:

• Að farið sé eftir leiðbeiningum og verkferlum Betri borgar fyrir börn til þess að auka og styrkja enn frekar úrræði snemmtækrar íhlutunar. Því betur og ítarlegra sem unnið er í máli barns á fyrsta stigi því meiri líkur eru á að hjálpa barninu, létta álagi á kennara, ná til foreldra með fræðslu og samhliða dregur úr eftirspurn og ásókn eftir sérfræðiþjónustu á seinni stigum. Hafa þarf í huga að fleiri sálfræðinga og talmeinafræðinga vantar til vinnu í Reykjavíkurborg. Sérfræðingar nýtast best komi þeir sem fyrsta af málum barnanna þegar upp kemur vandi

 

Aðgerðir:

• Sérhæfðir málþroskahópar: Stofna hópa í leik- og grunnskólum fyrir börn með málþroskavanda þar sem unnið er með þjálfun og örvun.
• Stuðningur í bekkjum: Veita kennurum verkfæri og þjálfun til að vinna með málþroska, hegðun og líðan beint í skólastofum.

 

1. Fræðsla fyrir kennara um málþroska, hegðun og námsörðugleika

Núverandi áskoranir:

• Kennarar fá ekki næga þjálfun í að bera kennsl á hegðunar- og námsvandamál, sem leiðir til þess að vandamál verða flóknari áður en gripið er inn í.
• Auka þarf fagmenntun inn í leikskóla til að hægt sé að hefja meðferð, t.d. málörvun strax.
• Oft kemur í ljós að annar vandi, eins og ómeðhöndlaður málþroskavandi er til staðar, þrátt fyrir ósk um greiningu á ADHD eða einhverfurófi. Þetta þarf að hafa í huga

 

Aðgerðir:

• Þróa fræðslupakka: Búa til námskeið fyrir kennara sem innihalda leiðbeiningar um hvernig á að greina og vinna með hegðunar- og námsvandamál. Má leggja áherslu á efni eins og málþroska, ADHD og kvíðaraskanir.
• Að foreldrar fái grunnfræðslu í grunnatriðum uppeldistækni og að aldrei sé meiri bið eftir slíku námskeiðum en ein vika (Ábyrgðaraðili er Keðjan).
• Ráðgjafateymi innan skóla: Hafa sérfræðinga eins og sálfræðinga og talmeinafræðinga sem veita kennurum stuðning og ráðgjöf um hvernig þeir geta beitt snemmtækum úrræðum.
• Endurmenntunarkerfi fyrir kennara: Innleiða reglubundna fræðslu fyrir kennara, bæði nýliða og reyndara starfsfólk, sem hluta af starfsþróun.

 

• Styrkja lausnarteymi

Núverandi áskoranir:

• Innleiðing lausnarteyma stendur núna yfir í allri borginni. Innleiðing í grunnskólana átti sér stað síðastliðinn vetur og þennan vetur á sér stað innleiðing í leikskóla borgarinnar ásamt eftirfylgd í grunnskólanna. Innleiðing og áhrif hennar tekur tíma.
• Lausnarteymi eru misvirk og vantar oft þátttöku sérfræðinga á grunnskólastigi. Gæta þarf að hliðvörsluhlutverkinu í lausnarteymum, að mál fari ekki á efri stig áður en úrræði fyrri stiga eru fullreynd. Á þessu stigi þarf að vera búið að ræða við barnið og alla aðila máls.
• Ekki er alltaf skýrt hvernig teymi vinna eða hver ber ábyrgð á málalokum.
• Beiðnir/tilvísanir eru oft rýrar og óljóst hvað búið er og hvað beðið er um.

 

Aðgerðir:

• Auka aðgengi sérfræðinga: Gera það að reglu að lausnarteymi hafi fasta meðlimi úr sérfræðistéttum, eins og kennsluráðgjöfum, sálfræðingum og talmeinafræðingum.
• Samræma verklag: Innleiða staðlaða ferla fyrir lausnarteymi, þar á meðal hvernig mál eru tekin fyrir, skráning og úrvinnsla þeirra. Samanber verklag, ferla og eyðublöð á Upplýsingabrunni BBB.
• Fjölga teymisfundum: Hafa reglulega teymisfundi þar sem málefni eru rædd og leyst í sameiningu. Þetta tryggir að mál séu leyst á fyrri stigum. Auka fundi lausnarteyma á kostnað annarra funda, svo sem nemendaverndarráða.

 

 

1. Aukin viðvera sérfræðinga í skólum

Núverandi áskoranir:

• Skólar hafa kallað eftir aukinni viðveru sérfræðinga til að geta komið fyrr af málum barna sem þurfa íhlutunar við og til að veita nemendum stuðning og styðja við kennara.  Með þessu fyrirkomulagi má ætla að spornað sé við að mál þróist til verri vegar og að formlegum beiðnum um sérfræðigreiningu fækki sem á móti leiðir til þess að sálfræðingarnir hafi meira svigrúm til að sinna sálfræðiþjónustu á fyrri stigum málsmeðferðar. Aukin viðvera sálfræðinga má útfæra á ýmsa vegu s.s. að hluti sálfræðinga sé í skólunum og hluti á miðstöðvunum sem sjá um greiningar.

 

Aðgerðir:

• Viðvera á tilteknum dögum: Skipuleggja fasta daga þar sem sálfræðingar og talmeinafræðingar eru í hverjum skóla til að styðja við kennara og nemendur. Hluti sálfræðinga sé með viðveru út í skólum og hluti þeirra sé á miðstöðvum að sinna greiningum.
• Sérfræðingar sem hluti af skólasamfélaginu: Hvetja til aukins samstarfs milli kennara og sérfræðinga með því að sérfræðingar taki reglulega þátt í kennslutímum, námskeiðum eða bekkjartengdum úrræðum.
• Ráðningarátak: Fjölga stöðugildum sálfræðinga og bráðnauðsynlegt er að fjölga stöðugildum talmeinafræðinga sérstaklega fyrir skólaþjónustu til að mæta eftirspurn og tryggja nærveru í öllum skólum.

 

1. Samræma verklag lausnarteyma

Núverandi áskoranir:

• Mismunandi verklag milli lausnarteyma veldur því að þjónusta er ekki alltaf í samræmi við þarfir skólanna. Lausnarteymi eiga að vera í öllum skólum. Eins og staðan er eru börn ekki að sitja við sama borð hvað varðar þjónustu

 

Aðgerðir:

• Búa til verklagsramma: Þróa samræmdan ramma fyrir lausnarteymi í takti við það sem búið er að leggja til gegnum BBB, þar á meðal:
  • Skilgreining á hlutverkum teymismeðlima.
  • Tímamörk fyrir vinnslu mála.
  • Ferli fyrir skráningu og úrvinnslu.
• Þjálfun teymismeðlima: Veita sérfræðingum og kennurum sem sitja í lausnarteymum þjálfun í því hvernig best er að takast á við mál á skilvirkan hátt.
• Styrkja þarf hliðvörslu og ráðgjafarhlutverk þeirra sérfræðinga á miðstöðvum til að tryggja að mál séu ekki send til meðferðar sérfræðinga án þess að málsmeðferð og fyrirliggjandi úrræði í skóla- og frístundastarfi séu fullnýtt.
• Máli barna á grunnskólaaldri á ekki að vísa til meðferðar miðstöðva án umfjöllunar í nemendaverndarráði og að undangenginni meðferð lausnarteymis (bráðatilvik eru þó undantekning).

Hér að neðan koma greiningar og tillögur stýrihóps út frá ofangreindum sex spurningum úr erindisbréfi, byggðar á upplýsingum sem fengust gegnum fundi með ofangreindum 23 gestum fundanna.

1. Hvað hafa mörg börn á biðlistanum fengið aðlagaða þjónustu eða hluta af þjónustu í skóla- og frístundastarfinu eða frá miðstöð?

Greining:

• Ekki er til fullnaðarmat á fjölda. Gera má ráð fyrir því að öll börn hafi fengið aðlagaða þjónustu í skóla- og frístundastarfi. Öll börn sem formlega koma í þjónustu miðstöðva fá aðlagaða þjónustu.

 

Tillögur stýrihópsins:

1. Reglulegir fundir sérfræðinga í málaskrá með stjórnendum á vettvangi miðstöðva.
2. Hvaða þjónustu er helst óskað eftir samkvæmt tilvísun/beiðni?

Greining:

• Algengustu beiðnirnar snúa að ADHD og einhverfurófsröskunum. Flestar beiðnir eru til sálfræðinga. Oft kemur í ljós að aðrir þættir, eins og málþroskavandi eða félagslegir erfiðleikar, eru að valda einkennum sem líkjast þessum röskunum.
• Málþroskavandi er sívaxandi vandamál. Þetta tengist sérstaklega fjöltyngdum börnum, sem oft þurfa lengri tíma til að ná tökum á tungumálinu.
• Stuðningsbeiðnir fyrir börn með námsörðugleika og hegðunarvanda. Foreldrar og skólar óska oft eftir sérhæfðri ráðgjöf, vitsmunagreiningu eða öðrum greiningum og sérhæfðum stuðningi við börn sem glíma við námslega og félagslega erfiðleika.

Tillögur stýrihópsins:

1. Tilvísanir til sérfræðinga eiga aðeins að koma til hafi úrræði á þjónustuþrepi 1 og 2 innan fyrsta þjónustustigsins (snemmtæk íhlutun) verið fullreynd (viðtöl við barn og foreldra) og það sé mat sálfræðings og talmeinafræðings eftir atvikum sem komið hafa að máli barns á fyrstu stigum að barnið þurfi frekari greiningar eða aðkomu sérfræðinga að öðru leyti. Tilvísanir þurfa að vera útfylltar samkvæmt leiðbeiningu Betri borgar fyrir börn verkefnisins, þar sem fyrri úrræði eru rakin og ástæður fyrir af hverju talið er nauðsynlegt að barn fái frekari íhlutun sérfræðinga Skólaþjónustu. Loks liggi fyrir samdóma álit lausnarteymis sem unnið hefur með öllum aðilum málsins og staðfesting nemendaverndarráðs að vísa þurfi málinu í sérfræðimeðferð á miðstöð.
2. Málaskrárkerfið er flókið og úrelt en tafir hafa orðið á nýrri stafrænni lausn sem fengið hefur nafni Búi en er enn í vinnslu. Óskað hefur verið eftir að Þjónustu- og nýsköpunarsvið sem ber ábyrgð á stafrænni vegferð sviðsins hraði vinnslu Búa. Til að brúa bilið mun sérstakt námskeið í málaskrákerfinu vera sett inn á Torgið samkvæmt ósk margra sem stýrihópurinn ræddi við
3. Lausnarteymi eiga að vera í öllum skólum og vinna með sambærilegum hætti. Þau eru hugsuð til að grípa strax inn í til að varna því að erfiðleikar stigmagnist og finna sem fyrst viðeigandi lausnir og úrræði í málefnum barnsins. Lausnarteymi fylgir eftir ákvörðunum sem teknar eru á hverju þrepi, er sameiningar- og samræmingarafl með það að markmiði að draga úr flækjustigi mála og draga úr þörf á sérfræðiþjónustu síðar.
4. Auka þarf talmeina fagmenntun inn í leikskólanna til þess að hægt sé að hefja málörvunaræfingar og talþjálfun í kjölfar greiningar á t.d. framburðarvanda eða annars talgalla/málhelti og leiðbeina foreldrum að sama skapi með að gera æfingar samkvæmt leiðbeiningum talmeinafræðings.
5. Hvaða breytingar þarf að gera á fyrirkomulagi sálfræðiþjónustu miðstöðva til að gera hana skilvirkari?

Greining:

• Einfalda ferla, stytta boðleiðir. Eftir mat og lausnarleit gangi málið hratt í gegn til að fá niðurstöðu sem hægt er að fara að vinna eftir
• Sálfræðingar eru ekki í nógu miklum mæli á vettvangi þar sem þeir geta gengið inn í málefni barns á fyrstu stigum til að leiðbeina kennara, ræða við barnið og eiga allt að 3 viðtöl við foreldra, börn eða kennara.
• Tilvísanir hafa ekki verið nægjanlega skýrar, þ.e. um hvað er beðið og fylgigögn hafa vantað. Einnig hefur skort á að fram komi með skýrum hætti það sem á að vera búið að reyna að gera í málinu og ástæður þess að talið er að aðkoma sálfræðings á miðstöð sé nauðsynleg áfram.
• Ósamræmi í verklagi milli miðstöðva. Það eru mismunandi verklagsreglur eftir hverfum, sem veldur ójöfnuði í þjónustu og lengri bið. Á sumum miðstöðvum er meira álag en starfsfólk getur annað.
• Tvöfalt skráningarkerfi hefur truflað vinnu. Notkun bæði Málaskrár og annarra skráningartækja (s.s. excel) hefur leitt til mistaka og tímaeyðslu. Það hafa verið opnar of margar gáttir.
• Sérfræðingar hafa ekki geta unnið mál í samfellu né heldur þverfaglega á sama tíma sem veldur því að barn þarf að vera áfram á bið eftir frekari þjónustu.

 

Tillögur stýrihópsins:

1. Fjarlægja tvöfalt skráningarkerfi og tryggja að allar upplýsingar séu í Málaskrá til að bæta yfirsýn og eftirlit.
2. Samræma verklag milli miðstöðva og koma á skýrum tímamörkum fyrir vinnslu mála.
3. Vinna mál í þverfaglegum teymum eftir atvikum og að málið sé unnið í samfellu til að forðast áframhaldandi bið barns á biðlista eftir frekari þjónustu.
4. Nýta lausnarteymi betur til að takast á við einfaldari mál. Sérfræðingar miðstöðva þurfa að eiga sæti í lausnarteymum eða vera kallaðir til eftir atvikum eins og lagt er til gegnum BBB.
5. Tilvísanir til sérfræðinga fá ekki endanlega afgreiðslu nema með samþykki sálfræðings og talmeinafræðings eftir atvikum.

 

 

 

4. Meta hvaða breytingar þurfi að gera á fyrirkomulagi skólaþjónustunnar til að gera hana skilvirkari og hvernig hægt er að gera fagvinnuna heildstæðari.

Greining:

• Kennarar þurfa að fá meiri þjálfun og stuðning í að takast á við hegðunar- og námsvandamál og auka þarf talmeinafagmenntun inn í leikskólana til þess að hægt sé að byrja á æfingum og málörvun strax og búið er að greina vandann. Með því að auka fagmenntun í sértækum vandamálum barna strax í upphafi mun draga úr tilvísunum til sérfræðinga.
• Lausnarteymi eru misvirk. Lausnarteymi sinna mikilvægu hlutverki í snemmtækri íhlutun en skortir aðkomu sérfræðinga á fyrsta þjónsutustigi. Talmeinafræðingar sitja sem dæmi ekki í sumum lausnarteymum.
• Viðvera sérfræðinga í skólum er takmörkuð. Skólarnir kalla eftir meira samstarfi við sérfræðinga um aukna viðveru í skólunum.

 Tillögur:

1. Auka viðveru sálfræðinga og talmeinafræðinga í skólum og gera samstarf þeirra við kennara skilvirkara strax á þjónustuþrepi 1, ýmist gegnum mál sem berast lausnarteymum og eða nemendaverndarráðum.
2. Efla fræðslu og stuðning fyrir kennara. Tillaga stýrihópsins er að fjölga verði um eitt stöðugildi talmeinafræðings í skóla- og frístundaþjónustu á hverri miðstöð. Snemmtæk íhlutun skipti sköpum í tilfellum barna sem glíma við málþroskavanda eða önnur talmein. Nauðsynlegt er að hafa talmeinafræðinga til að greina vandann strax í upphafi og leggja línur að framhaldi í öflugu samstarfi við starfsfólk á vettvangi barnanna í skólunum. Talmeinafræðingar gegna fræðsluhlutverki um málþroska og talmein, með sérstakri áherslu á snemmtæka íhlutun.
3. Samræma verklag lausnarteyma milli hverfa og gera þau stöðugri hluta þjónustu á öllum skólastigum.

 

5. Hvernig fagfólk geti unnið í teymum til að frumgreining geti tekið á öllum þáttum í einni lotu.

Greining:

• Samhæfing og þverfagleg samvinna sérfræðinga, sálfræðing og talmeinafræðinga þarf að koma strax á fyrsta þjónustuþrepi. Sama gildir um lausnarteymin, þar má víða auka samræmt samstarf milli sálfræðinga, talmeinafræðinga og annarra sérfræðinga
• Skilgreina þarf vandann strax í upphafi, ábyrgð og verklag sem málið krefst
• Ítarlegar skráningar í máli hjálpa til við samræmingu og samstarf
• Tímamörk fyrir vinnslu mála eru óljós og tryggja þarf að þegar ákall um hjálp kemur frá barni og/eða foreldrum þarf að bregðast strax við.

 

 

 

Tillögur stýrihópsins:

1. Þegar mál eru komin á miðstöðvar þarf áframhaldandi þverfaglega vinnu, teymi sem vinnur málið í samfelldri lotu, frá frumgreiningu til málaloka. Í hverju teymi ættu að vera sálfræðingar, talmeinafræðingar og aðrir sérfræðingar eftir þörfum.
2. Skilgreina skýra ábyrgð og tímaramma fyrir teymisvinnu.
3. Efla samstarf við heilbrigðiskerfið, t.d. BUGL og Geðheilsumiðstöð barna, til að samræma greiningarferli og deila upplýsingum hafi barn haft viðkomu í báðum kerfum.
4. Annað sem hópurinn telur mikilvægt að ávarpa.

Greining:

• Fræðsla (stutt fræðslunámskeið) til foreldra strax, fræðsla er ekki val heldur forsenda frekari aðkomu.
• Vitundarvakning meðal foreldra. Foreldrar fá oft ekki nægar upplýsingar um einkenni vanda eða mikilvægi snemmtækrar íhlutunar.
• Snemmtæk íhlutun getur sparað tíma og kostnað. Lausnarteymi í leik- og grunnskólum eru mikilvæg fyrir snemmtækar aðgerðir, en vantar víðtækari þátttöku.
• Útrýma biðlistum. Með markvissari teymisvinnu og betri nýtingu lausnarteyma má draga úr óþarfa bið.

Tillögur stýrihópsins:

1. Bjóða upp á fræðslu og námskeið fyrir foreldra um málþroska og uppeldisfærni. Gera slíkt að skilyrði fyrir frekari greiningarferli.
2. Fjölga stöðugildum sálfræðinga og talmeinafræðinga til að mæta eftirspurn.
3. Skilgreina skýrari verkferla til að tryggja að máli sé lokað samkvæmt beiðni án óþarfa tafar.

 

Lykilniðurstaða:

Tildrög þessa stýrihóps voru áhyggjur af hraðri fjölgun barna á biðlista eftir sérfræðingum skólaþjónustu og þá helst sálfræðingum og talmeinafræðingum. Svo virtist sem fjöldi mála hafi farið hratt í gegnum fyrstu stig og þá ekki unnið í þeim samkvæmt skipulagi Betri borgar fyrir börn.

Borgarfulltrúi Flokks fólksins hefur ávarpað biðlistarvandann ítrekað í borgarstjórn á undanförnum árum. Þrátt fyrir tilurð Betri borgar fyrir börn verkefnisins sem er vel útfært og metnaðarfullt verkefni með þann tilgang að færa þjónustuna nær börnunum héldu biðlistar áfram að lengjast. Hópurinn hófst handa með því að rýna biðlistann, skoða hvort verið væri að fylgja ferlum Betri borgar fyrir börn; skoða hvort verið væri að fullnýta þau úrræði og íhlutun sem býðst á þjónustuþrepi 1 og 2 innan skólanna, áður en málið fari í formlegt tilvísanaferli til sérfræðinga skólaþjónustu og skoða hvort verið væri að skrá mál með fullnægjandi og réttum hætti í málaskrá. Í ljós kom að víða var pottur brotinn nánast á öllum stigum vinnsluferla. Hafist var handa í að kalla til alla aðila sem koma að þjónustu við börn í leik- og grunnskólum Reykjavíkur og var samhljómur án undantekninga að vinnsluferlið þyrfti að skerpa og „ydda“. Styrkja þurfti hliðvörslur til að fullvíst væri að sérhvert barn nyti úrræða snemmtækra íhlutunar að fullu áður en málið barnsins væri vísað á margra mánaða biðlista til sérfræðinga (sálfræðinga og talmeinafræðinga).

Í samvinnu við sviðsstjóra skóla- og frístundasviðs og velferðarsviðs var sent út til allra ábyrgðaraðila um að hefja strax skoðun á biðlistanum, kanna sérstaklega endurmatsmál og eldri mál og einnig rýna biðlistanna með tilliti til hvort málum væru í raun lokið eða allt að því og biðu þess eins að vera lokuð. Í ljós hafði komið að ganga þyrfti röskar í að loka málum þar sem aðkomu samkvæmt verklagi var lokið. Ákveðið var að formleg ráðgjöf og eftirfylgni mála, í gegnum deild árangurs og gæðamats yrði fylgt eftir með mánaðarlegum fundi sérfræðings á sviði tölfræði. Til að ljúka yfirferðinni og fá fullvissu um að biðlisti barna spegli í ríkari mæli raunverulega stöðu mála lagði stýrihópurinn til að í annarri viku í desember og til áramóta verði ferlið „fryst“ á meðan fram fari loka heildarskoðun á biðlistanum, gegnum stöðu mála hjá öllum ráðgjöfum BBB á miðstöðvum. Á þessum tíma verður lokað fyrir hreyfingu á málum milli stiga /þrepa til að starfsfólk hafi tækifæri og næði til rýna þau mál á biðlistanum sem þá standa enn út af, eru ranglega skráð eða hafa ekki fengið skoðun.

Til að gera skólaþjónustuna skilvirkari er nauðsynlegt að styrkja lausnarteymi, efla fræðslu og auka viðveru sérfræðinga í skólum þar sem þeir taka strax þátt í að vinna með málefni barna sem talið er að þurfi sérfræðiíhlutun. Fræðsla til foreldra verði fastur liður í ferlinu og mun Keðjan annast hana. Með þessu má tryggja að börn fái heildstæða þjónustu, og að mál séu leyst fyrr í ferlinu, án óþarfa tilvísana eða tafar.

Tillaga stýrihópsins er snýr að fjárframlögum er sú að auka þurfi stöðugildi talmeinafræðinga um eitt á hverri miðstöð. Hópurinn sem samanstendur af fulltrúa Flokki fólksins sem jafnframt leiddi hópinn. Framsóknarflokki og Samfylkingar mun leggja fram tillöguna við seinni umræðu um Fjárhagsáætlun 2025 sem verður 3. desemb

Viðtakandi: Sviðsstjóri velferðarsviðs

Sendandi: Stýrihópur um rýningu á biðlista barna og ungmenna eftir sálfræðiþjónustu miðstöðva og mat á framkvæmd þjónustunnar

Dagsetning: 17. nóvember 2024

Málsnúmer: MSS24030028 

 

Tillögur um rýningu á biðlista barna og ungmenna eftir sálfræðiþjónustu miðstöðva og mat á framkvæmd þjónustunnar

Inngangur

Þessi greinargerð greinir frá tillögum um rýningu á biðlista barna og ungmenna eftir sálfræðiþjónustu miðstöðva og mat á framkvæmd þjónustunnar. Tillögurnar eru unnar af starfshópi samkvæmt skipunarbréfi dags, 19. júní 2024. Hópnum var ætlað að skila tillögum fyrir miðjan nóvember 2024. Starfshóp skipa; Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, borgarfulltrúi Flokks fólksins, formaður, Þorvaldur Daníelsson, fulltrúi Framsóknarflokksins og Ellen Calmon, fulltrúi Samfylkingar. Starfsmaður hópsins var Hákon Sigursteinsson verkefnastjóri farsældar barna.

Hópurinn fundaði tólf sinnum. Gestir fundanna voru samtals 23 aðilar víðsvegar úr kerfinu. Sviðsstjórar skóla- og frístundasviðs og velferðarsviðs, Helgi Grímsson og Rannveig Einarsdóttir, Guðmundur Sigmarsson, sérfræðingur hjá deild rannsókna og gæða á velferðarsviði, Elísa Ragnheiður Ingólfsdóttir framkvæmdastjóri Barnaverndar Reykjavíkur, Halldóra Gyða Matthíasdóttir Proppé framkvæmdastjóri Keðjunnar, Inga María Vilhjálmsdóttir og Hrefna Lára Sigurðardóttir frá Keðjunni, Hulda Sólrún Guðmundsdóttir, Guðrún Ásgeirsdóttir deildarstjórar barna- og fjölskyldudeildar á miðstöðvum, Heiða Hraunberg Þorleifsdóttir teymisstjóri barna- og fjölskyldudeildar á Vesturmiðstöð, Ágúst Frímann Jakobsson og Svandís Egilsdóttir fagstjórar grunnskóla á Vestur- og Suðurmiðstöð, Edda Sif Gunnarsdóttir, Sigurlaug Vigdís Gestsdóttir og Yrsa Hauksdóttir Frýdal sálfræðingar á miðstöðvum, Valborg Hlín Guðlaugsdóttir fagstjóri leikskóla í Norðurmiðstöð, Linda Kristinsdóttir framkvæmdastjóri Geðheilsumiðstöðvar barna, Guðlaug María Júlíusdóttir deildarstjóri á BUGL og Tinna Guðjónsdóttir frá BUGL, og talmeinafræðingarnir, Rannveig Rós Ólafsdóttir, Sigríður og Hólmfríður Hreggviðsdóttir frá miðstöðvum ásamt Kristín Theódóra Þórarinsdóttir fyrrverandi formanni félags talmeinafræðinga.

Tildrög erindisbréfs er viðvarandi langir biðlistar eftir þjónustu sálfræðinga og talmeinafræðinga sem stafar fyrst og fremst vegna greiningarvinnu.

Hlutverk:
Hlutverk hópsins er að leita leiða til að stytta biðtíma barna eftir sálfræðiþjónustu  miðstöðva.

Í skipunarbréfi segir um helstu viðfangsefni eða verkefni hópsins séu:

1. Hvað hafa mörg börn á biðlistanum fengið aðlagaða þjónustu eða hluta af þjónustu í skóla- og frístundastarfinu eða frá miðstöð.
2. Hvaða þjónustu er helst óskað eftir samkvæmt tilvísun/beiðni.
3. Hvaða breytingar þarf að gera á fyrirkomulagi sálfræðiþjónustu miðstöðva til að gera hana skilvirkari.
4. Meta hvaða breytingar þurfi að gera á fyrirkomulagi skólaþjónustunnar til að gera hana skilvirkari og hvernig hægt er að gera fagvinnuna heildstæðari.
5. Hvernig fagfólk geti unnið í teymum til að frumgreining geti tekið á öllum þáttum í einni lotu.
6. Annað sem hópurinn telur mikilvægt að ávarpa.

 

Áður en ofangreindum spurningum er svarað og fundargerðir skoðaðar og rýndar má greina nokkur atriði sem viðmælendur tóku fram sem mikilvægan þátt í heildarvinnslu þessara mála. Mörg af þessum atriðum eru nú þegar í innleiðingu innan borgarinnar gegnum Betri borg fyrir börn (BBB), í öflugu samstarfi skóla- og frístundasviðs og velferðarsviðs. Sjá nánari upplýsinga svonefndan Upplýsingabrunni BBB sem inniheldur leiðbeiningar, verklag, ítarefni, fræðsluerindi, söguna, eyðublöð og annað sem tengist innleiðingunni. Leiðarljós innleiðingar BBB eru lágþröskuldaþjónusta, notendavæn þjónusta, heildstæð þjónusta og gagnadrifin þjónusta. Allt atriði sem styðja við bæði stigskipta- og snemmtæka þjónustu, sem til lengri tíma styttir biðlista og valdeflir starfsfólkið á vettvangi barnanna, í skóla- og frístundastarfssemi borgarinnar. Atriðin sem um ræðir koma fram í liðum i. til v.

1. Aukinn stuðning við snemmtæka íhlutun og þrepaskiptan stuðning.

Núverandi áskoranir:

• Að farið sé eftir leiðbeiningum og verkferlum Betri borgar fyrir börn til þess að auka og styrkja enn frekar úrræði snemmtækrar íhlutunar. Því betur og ítarlegra sem unnið er í máli barns á fyrsta stigi því meiri líkur eru á að hjálpa barninu, létta álagi á kennara, ná til foreldra með fræðslu og samhliða dregur úr eftirspurn og ásókn eftir sérfræðiþjónustu á seinni stigum. Hafa þarf í huga að fleiri sálfræðinga og talmeinafræðinga vantar til vinnu í Reykjavíkurborg. Sérfræðingar nýtast best komi þeir sem fyrsta af málum barnanna þegar upp kemur vandi

 

Aðgerðir:

• Sérhæfðir málþroskahópar: Stofna hópa í leik- og grunnskólum fyrir börn með málþroskavanda þar sem unnið er með þjálfun og örvun.
• Stuðningur í bekkjum: Veita kennurum verkfæri og þjálfun til að vinna með málþroska, hegðun og líðan beint í skólastofum.

 

1. Fræðsla fyrir kennara um málþroska, hegðun og námsörðugleika

Núverandi áskoranir:

• Kennarar fá ekki næga þjálfun í að bera kennsl á hegðunar- og námsvandamál, sem leiðir til þess að vandamál verða flóknari áður en gripið er inn í.
• Auka þarf fagmenntun inn í leikskóla til að hægt sé að hefja meðferð, t.d. málörvun strax.
• Oft kemur í ljós að annar vandi, eins og ómeðhöndlaður málþroskavandi er til staðar, þrátt fyrir ósk um greiningu á ADHD eða einhverfurófi. Þetta þarf að hafa í huga

 

Aðgerðir:

• Þróa fræðslupakka: Búa til námskeið fyrir kennara sem innihalda leiðbeiningar um hvernig á að greina og vinna með hegðunar- og námsvandamál. Má leggja áherslu á efni eins og málþroska, ADHD og kvíðaraskanir.
• Að foreldrar fái grunnfræðslu í grunnatriðum uppeldistækni og að aldrei sé meiri bið eftir slíku námskeiðum en ein vika (Ábyrgðaraðili er Keðjan).
• Ráðgjafateymi innan skóla: Hafa sérfræðinga eins og sálfræðinga og talmeinafræðinga sem veita kennurum stuðning og ráðgjöf um hvernig þeir geta beitt snemmtækum úrræðum.
• Endurmenntunarkerfi fyrir kennara: Innleiða reglubundna fræðslu fyrir kennara, bæði nýliða og reyndara starfsfólk, sem hluta af starfsþróun.

 

• Styrkja lausnarteymi

Núverandi áskoranir:

• Innleiðing lausnarteyma stendur núna yfir í allri borginni. Innleiðing í grunnskólana átti sér stað síðastliðinn vetur og þennan vetur á sér stað innleiðing í leikskóla borgarinnar ásamt eftirfylgd í grunnskólanna. Innleiðing og áhrif hennar tekur tíma.
• Lausnarteymi eru misvirk og vantar oft þátttöku sérfræðinga á grunnskólastigi. Gæta þarf að hliðvörsluhlutverkinu í lausnarteymum, að mál fari ekki á efri stig áður en úrræði fyrri stiga eru fullreynd. Á þessu stigi þarf að vera búið að ræða við barnið og alla aðila máls.
• Ekki er alltaf skýrt hvernig teymi vinna eða hver ber ábyrgð á málalokum.
• Beiðnir/tilvísanir eru oft rýrar og óljóst hvað búið er og hvað beðið er um.

 

Aðgerðir:

• Auka aðgengi sérfræðinga: Gera það að reglu að lausnarteymi hafi fasta meðlimi úr sérfræðistéttum, eins og kennsluráðgjöfum, sálfræðingum og talmeinafræðingum.
• Samræma verklag: Innleiða staðlaða ferla fyrir lausnarteymi, þar á meðal hvernig mál eru tekin fyrir, skráning og úrvinnsla þeirra. Samanber verklag, ferla og eyðublöð á Upplýsingabrunni BBB.
• Fjölga teymisfundum: Hafa reglulega teymisfundi þar sem málefni eru rædd og leyst í sameiningu. Þetta tryggir að mál séu leyst á fyrri stigum. Auka fundi lausnarteyma á kostnað annarra funda, svo sem nemendaverndarráða.

 

 

1. Aukin viðvera sérfræðinga í skólum

Núverandi áskoranir:

• Skólar hafa kallað eftir aukinni viðveru sérfræðinga til að geta komið fyrr af málum barna sem þurfa íhlutunar við og til að veita nemendum stuðning og styðja við kennara.  Með þessu fyrirkomulagi má ætla að spornað sé við að mál þróist til verri vegar og að formlegum beiðnum um sérfræðigreiningu fækki sem á móti leiðir til þess að sálfræðingarnir hafi meira svigrúm til að sinna sálfræðiþjónustu á fyrri stigum málsmeðferðar. Aukin viðvera sálfræðinga má útfæra á ýmsa vegu s.s. að hluti sálfræðinga sé í skólunum og hluti á miðstöðvunum sem sjá um greiningar.

 

Aðgerðir:

• Viðvera á tilteknum dögum: Skipuleggja fasta daga þar sem sálfræðingar og talmeinafræðingar eru í hverjum skóla til að styðja við kennara og nemendur. Hluti sálfræðinga sé með viðveru út í skólum og hluti þeirra sé á miðstöðvum að sinna greiningum.
• Sérfræðingar sem hluti af skólasamfélaginu: Hvetja til aukins samstarfs milli kennara og sérfræðinga með því að sérfræðingar taki reglulega þátt í kennslutímum, námskeiðum eða bekkjartengdum úrræðum.
• Ráðningarátak: Fjölga stöðugildum sálfræðinga og bráðnauðsynlegt er að fjölga stöðugildum talmeinafræðinga sérstaklega fyrir skólaþjónustu til að mæta eftirspurn og tryggja nærveru í öllum skólum.

 

1. Samræma verklag lausnarteyma

Núverandi áskoranir:

• Mismunandi verklag milli lausnarteyma veldur því að þjónusta er ekki alltaf í samræmi við þarfir skólanna. Lausnarteymi eiga að vera í öllum skólum. Eins og staðan er eru börn ekki að sitja við sama borð hvað varðar þjónustu

 

Aðgerðir:

• Búa til verklagsramma: Þróa samræmdan ramma fyrir lausnarteymi í takti við það sem búið er að leggja til gegnum BBB, þar á meðal:
  • Skilgreining á hlutverkum teymismeðlima.
  • Tímamörk fyrir vinnslu mála.
  • Ferli fyrir skráningu og úrvinnslu.
• Þjálfun teymismeðlima: Veita sérfræðingum og kennurum sem sitja í lausnarteymum þjálfun í því hvernig best er að takast á við mál á skilvirkan hátt.
• Styrkja þarf hliðvörslu og ráðgjafarhlutverk þeirra sérfræðinga á miðstöðvum til að tryggja að mál séu ekki send til meðferðar sérfræðinga án þess að málsmeðferð og fyrirliggjandi úrræði í skóla- og frístundastarfi séu fullnýtt.
• Máli barna á grunnskólaaldri á ekki að vísa til meðferðar miðstöðva án umfjöllunar í nemendaverndarráði og að undangenginni meðferð lausnarteymis (bráðatilvik eru þó undantekning).

Hér að neðan koma greiningar og tillögur stýrihóps út frá ofangreindum sex spurningum úr erindisbréfi, byggðar á upplýsingum sem fengust gegnum fundi með ofangreindum 23 gestum fundanna.

1. Hvað hafa mörg börn á biðlistanum fengið aðlagaða þjónustu eða hluta af þjónustu í skóla- og frístundastarfinu eða frá miðstöð?

Greining:

• Ekki er til fullnaðarmat á fjölda. Gera má ráð fyrir því að öll börn hafi fengið aðlagaða þjónustu í skóla- og frístundastarfi. Öll börn sem formlega koma í þjónustu miðstöðva fá aðlagaða þjónustu.

 

Tillögur stýrihópsins:

1. Reglulegir fundir sérfræðinga í málaskrá með stjórnendum á vettvangi miðstöðva.
2. Hvaða þjónustu er helst óskað eftir samkvæmt tilvísun/beiðni?

Greining:

• Algengustu beiðnirnar snúa að ADHD og einhverfurófsröskunum. Flestar beiðnir eru til sálfræðinga. Oft kemur í ljós að aðrir þættir, eins og málþroskavandi eða félagslegir erfiðleikar, eru að valda einkennum sem líkjast þessum röskunum.
• Málþroskavandi er sívaxandi vandamál. Þetta tengist sérstaklega fjöltyngdum börnum, sem oft þurfa lengri tíma til að ná tökum á tungumálinu.
• Stuðningsbeiðnir fyrir börn með námsörðugleika og hegðunarvanda. Foreldrar og skólar óska oft eftir sérhæfðri ráðgjöf, vitsmunagreiningu eða öðrum greiningum og sérhæfðum stuðningi við börn sem glíma við námslega og félagslega erfiðleika.

Tillögur stýrihópsins:

1. Tilvísanir til sérfræðinga eiga aðeins að koma til hafi úrræði á þjónustuþrepi 1 og 2 innan fyrsta þjónustustigsins (snemmtæk íhlutun) verið fullreynd (viðtöl við barn og foreldra) og það sé mat sálfræðings og talmeinafræðings eftir atvikum sem komið hafa að máli barns á fyrstu stigum að barnið þurfi frekari greiningar eða aðkomu sérfræðinga að öðru leyti. Tilvísanir þurfa að vera útfylltar samkvæmt leiðbeiningu Betri borgar fyrir börn verkefnisins, þar sem fyrri úrræði eru rakin og ástæður fyrir af hverju talið er nauðsynlegt að barn fái frekari íhlutun sérfræðinga Skólaþjónustu. Loks liggi fyrir samdóma álit lausnarteymis sem unnið hefur með öllum aðilum málsins og staðfesting nemendaverndarráðs að vísa þurfi málinu í sérfræðimeðferð á miðstöð.
2. Málaskrárkerfið er flókið og úrelt en tafir hafa orðið á nýrri stafrænni lausn sem fengið hefur nafni Búi en er enn í vinnslu. Óskað hefur verið eftir að Þjónustu- og nýsköpunarsvið sem ber ábyrgð á stafrænni vegferð sviðsins hraði vinnslu Búa. Til að brúa bilið mun sérstakt námskeið í málaskrákerfinu vera sett inn á Torgið samkvæmt ósk margra sem stýrihópurinn ræddi við
3. Lausnarteymi eiga að vera í öllum skólum og vinna með sambærilegum hætti. Þau eru hugsuð til að grípa strax inn í til að varna því að erfiðleikar stigmagnist og finna sem fyrst viðeigandi lausnir og úrræði í málefnum barnsins. Lausnarteymi fylgir eftir ákvörðunum sem teknar eru á hverju þrepi, er sameiningar- og samræmingarafl með það að markmiði að draga úr flækjustigi mála og draga úr þörf á sérfræðiþjónustu síðar.
4. Auka þarf talmeina fagmenntun inn í leikskólanna til þess að hægt sé að hefja málörvunaræfingar og talþjálfun í kjölfar greiningar á t.d. framburðarvanda eða annars talgalla/málhelti og leiðbeina foreldrum að sama skapi með að gera æfingar samkvæmt leiðbeiningum talmeinafræðings.
5. Hvaða breytingar þarf að gera á fyrirkomulagi sálfræðiþjónustu miðstöðva til að gera hana skilvirkari?

Greining:

• Einfalda ferla, stytta boðleiðir. Eftir mat og lausnarleit gangi málið hratt í gegn til að fá niðurstöðu sem hægt er að fara að vinna eftir
• Sálfræðingar eru ekki í nógu miklum mæli á vettvangi þar sem þeir geta gengið inn í málefni barns á fyrstu stigum til að leiðbeina kennara, ræða við barnið og eiga allt að 3 viðtöl við foreldra, börn eða kennara.
• Tilvísanir hafa ekki verið nægjanlega skýrar, þ.e. um hvað er beðið og fylgigögn hafa vantað. Einnig hefur skort á að fram komi með skýrum hætti það sem á að vera búið að reyna að gera í málinu og ástæður þess að talið er að aðkoma sálfræðings á miðstöð sé nauðsynleg áfram.
• Ósamræmi í verklagi milli miðstöðva. Það eru mismunandi verklagsreglur eftir hverfum, sem veldur ójöfnuði í þjónustu og lengri bið. Á sumum miðstöðvum er meira álag en starfsfólk getur annað.
• Tvöfalt skráningarkerfi hefur truflað vinnu. Notkun bæði Málaskrár og annarra skráningartækja (s.s. excel) hefur leitt til mistaka og tímaeyðslu. Það hafa verið opnar of margar gáttir.
• Sérfræðingar hafa ekki geta unnið mál í samfellu né heldur þverfaglega á sama tíma sem veldur því að barn þarf að vera áfram á bið eftir frekari þjónustu.

 

Tillögur stýrihópsins:

1. Fjarlægja tvöfalt skráningarkerfi og tryggja að allar upplýsingar séu í Málaskrá til að bæta yfirsýn og eftirlit.
2. Samræma verklag milli miðstöðva og koma á skýrum tímamörkum fyrir vinnslu mála.
3. Vinna mál í þverfaglegum teymum eftir atvikum og að málið sé unnið í samfellu til að forðast áframhaldandi bið barns á biðlista eftir frekari þjónustu.
4. Nýta lausnarteymi betur til að takast á við einfaldari mál. Sérfræðingar miðstöðva þurfa að eiga sæti í lausnarteymum eða vera kallaðir til eftir atvikum eins og lagt er til gegnum BBB.
5. Tilvísanir til sérfræðinga fá ekki endanlega afgreiðslu nema með samþykki sálfræðings og talmeinafræðings eftir atvikum.

 

 

 

4. Meta hvaða breytingar þurfi að gera á fyrirkomulagi skólaþjónustunnar til að gera hana skilvirkari og hvernig hægt er að gera fagvinnuna heildstæðari.

Greining:

• Kennarar þurfa að fá meiri þjálfun og stuðning í að takast á við hegðunar- og námsvandamál og auka þarf talmeinafagmenntun inn í leikskólana til þess að hægt sé að byrja á æfingum og málörvun strax og búið er að greina vandann. Með því að auka fagmenntun í sértækum vandamálum barna strax í upphafi mun draga úr tilvísunum til sérfræðinga.
• Lausnarteymi eru misvirk. Lausnarteymi sinna mikilvægu hlutverki í snemmtækri íhlutun en skortir aðkomu sérfræðinga á fyrsta þjónsutustigi. Talmeinafræðingar sitja sem dæmi ekki í sumum lausnarteymum.
• Viðvera sérfræðinga í skólum er takmörkuð. Skólarnir kalla eftir meira samstarfi við sérfræðinga um aukna viðveru í skólunum.

 Tillögur:

1. Auka viðveru sálfræðinga og talmeinafræðinga í skólum og gera samstarf þeirra við kennara skilvirkara strax á þjónustuþrepi 1, ýmist gegnum mál sem berast lausnarteymum og eða nemendaverndarráðum.
2. Efla fræðslu og stuðning fyrir kennara. Tillaga stýrihópsins er að fjölga verði um eitt stöðugildi talmeinafræðings í skóla- og frístundaþjónustu á hverri miðstöð. Snemmtæk íhlutun skipti sköpum í tilfellum barna sem glíma við málþroskavanda eða önnur talmein. Nauðsynlegt er að hafa talmeinafræðinga til að greina vandann strax í upphafi og leggja línur að framhaldi í öflugu samstarfi við starfsfólk á vettvangi barnanna í skólunum. Talmeinafræðingar gegna fræðsluhlutverki um málþroska og talmein, með sérstakri áherslu á snemmtæka íhlutun.
3. Samræma verklag lausnarteyma milli hverfa og gera þau stöðugri hluta þjónustu á öllum skólastigum.

 

5. Hvernig fagfólk geti unnið í teymum til að frumgreining geti tekið á öllum þáttum í einni lotu.

Greining:

• Samhæfing og þverfagleg samvinna sérfræðinga, sálfræðing og talmeinafræðinga þarf að koma strax á fyrsta þjónustuþrepi. Sama gildir um lausnarteymin, þar má víða auka samræmt samstarf milli sálfræðinga, talmeinafræðinga og annarra sérfræðinga
• Skilgreina þarf vandann strax í upphafi, ábyrgð og verklag sem málið krefst
• Ítarlegar skráningar í máli hjálpa til við samræmingu og samstarf
• Tímamörk fyrir vinnslu mála eru óljós og tryggja þarf að þegar ákall um hjálp kemur frá barni og/eða foreldrum þarf að bregðast strax við.

 

 

 

Tillögur stýrihópsins:

1. Þegar mál eru komin á miðstöðvar þarf áframhaldandi þverfaglega vinnu, teymi sem vinnur málið í samfelldri lotu, frá frumgreiningu til málaloka. Í hverju teymi ættu að vera sálfræðingar, talmeinafræðingar og aðrir sérfræðingar eftir þörfum.
2. Skilgreina skýra ábyrgð og tímaramma fyrir teymisvinnu.
3. Efla samstarf við heilbrigðiskerfið, t.d. BUGL og Geðheilsumiðstöð barna, til að samræma greiningarferli og deila upplýsingum hafi barn haft viðkomu í báðum kerfum.
4. Annað sem hópurinn telur mikilvægt að ávarpa.

Greining:

• Fræðsla (stutt fræðslunámskeið) til foreldra strax, fræðsla er ekki val heldur forsenda frekari aðkomu.
• Vitundarvakning meðal foreldra. Foreldrar fá oft ekki nægar upplýsingar um einkenni vanda eða mikilvægi snemmtækrar íhlutunar.
• Snemmtæk íhlutun getur sparað tíma og kostnað. Lausnarteymi í leik- og grunnskólum eru mikilvæg fyrir snemmtækar aðgerðir, en vantar víðtækari þátttöku.
• Útrýma biðlistum. Með markvissari teymisvinnu og betri nýtingu lausnarteyma má draga úr óþarfa bið.

Tillögur stýrihópsins:

1. Bjóða upp á fræðslu og námskeið fyrir foreldra um málþroska og uppeldisfærni. Gera slíkt að skilyrði fyrir frekari greiningarferli.
2. Fjölga stöðugildum sálfræðinga og talmeinafræðinga til að mæta eftirspurn.
3. Skilgreina skýrari verkferla til að tryggja að máli sé lokað samkvæmt beiðni án óþarfa tafar.

 

Lykilniðurstaða:

Tildrög þessa stýrihóps voru áhyggjur af hraðri fjölgun barna á biðlista eftir sérfræðingum skólaþjónustu og þá helst sálfræðingum og talmeinafræðingum. Svo virtist sem fjöldi mála hafi farið hratt í gegnum fyrstu stig og þá ekki unnið í þeim samkvæmt skipulagi Betri borgar fyrir börn.

Borgarfulltrúi Flokks fólksins hefur ávarpað biðlistarvandann ítrekað í borgarstjórn á undanförnum árum. Þrátt fyrir tilurð Betri borgar fyrir börn verkefnisins sem er vel útfært og metnaðarfullt verkefni með þann tilgang að færa þjónustuna nær börnunum héldu biðlistar áfram að lengjast. Hópurinn hófst handa með því að rýna biðlistann, skoða hvort verið væri að fylgja ferlum Betri borgar fyrir börn; skoða hvort verið væri að fullnýta þau úrræði og íhlutun sem býðst á þjónustuþrepi 1 og 2 innan skólanna, áður en málið fari í formlegt tilvísanaferli til sérfræðinga skólaþjónustu og skoða hvort verið væri að skrá mál með fullnægjandi og réttum hætti í málaskrá. Í ljós kom að víða var pottur brotinn nánast á öllum stigum vinnsluferla. Hafist var handa í að kalla til alla aðila sem koma að þjónustu við börn í leik- og grunnskólum Reykjavíkur og var samhljómur án undantekninga að vinnsluferlið þyrfti að skerpa og „ydda“. Styrkja þurfti hliðvörslur til að fullvíst væri að sérhvert barn nyti úrræða snemmtækra íhlutunar að fullu áður en málið barnsins væri vísað á margra mánaða biðlista til sérfræðinga (sálfræðinga og talmeinafræðinga).

Í samvinnu við sviðsstjóra skóla- og frístundasviðs og velferðarsviðs var sent út til allra ábyrgðaraðila um að hefja strax skoðun á biðlistanum, kanna sérstaklega endurmatsmál og eldri mál og einnig rýna biðlistanna með tilliti til hvort málum væru í raun lokið eða allt að því og biðu þess eins að vera lokuð. Í ljós hafði komið að ganga þyrfti röskar í að loka málum þar sem aðkomu samkvæmt verklagi var lokið. Ákveðið var að formleg ráðgjöf og eftirfylgni mála, í gegnum deild árangurs og gæðamats yrði fylgt eftir með mánaðarlegum fundi sérfræðings á sviði tölfræði. Til að ljúka yfirferðinni og fá fullvissu um að biðlisti barna spegli í ríkari mæli raunverulega stöðu mála lagði stýrihópurinn til að í annarri viku í desember og til áramóta verði ferlið „fryst“ á meðan fram fari loka heildarskoðun á biðlistanum, gegnum stöðu mála hjá öllum ráðgjöfum BBB á miðstöðvum. Á þessum tíma verður lokað fyrir hreyfingu á málum milli stiga /þrepa til að starfsfólk hafi tækifæri og næði til rýna þau mál á biðlistanum sem þá standa enn út af, eru ranglega skráð eða hafa ekki fengið skoðun.

Til að gera skólaþjónustuna skilvirkari er nauðsynlegt að styrkja lausnarteymi, efla fræðslu og auka viðveru sérfræðinga í skólum þar sem þeir taka strax þátt í að vinna með málefni barna sem talið er að þurfi sérfræðiíhlutun. Fræðsla til foreldra verði fastur liður í ferlinu og mun Keðjan annast hana. Með þessu má tryggja að börn fái heildstæða þjónustu, og að mál séu leyst fyrr í ferlinu, án óþarfa tilvísana eða tafar.

Tillaga stýrihópsins er snýr að fjárframlögum er sú að auka þurfi stöðugildi talmeinafræðinga um eitt á hverri miðstöð. Hópurinn sem samanstendur af fulltrúa Flokki fólksins sem jafnframt leiddi hópinn. Framsóknarflokki og Samfylkingar mun leggja fram tillöguna við seinni umræðu um Fjárhagsáætlun 2025 sem verður 3. desember 2025.

er 2025.