Frú forseti
Ég þakka háttvirtum málshefjanda fyrir frumkvæðið að þessari umræðu og hæstvirtum dómsmálaráðherra fyrir þátttökuna í umræðunni um þennan mikilvæga og viðkvæma málaflokk. Mikil þörf hefur verið á heildstæðri stefnumótun í fangelsismálum áratugum saman. Gífurleg fólksfjölgun með innflutingi vinnuafls á undanförnum árum og vöxtur hælilseitenda kerfisins hefur sett aukið álag á fangelsismálin.
Í BA ritgerð eftir Lísu Margréti Þorvaldsdóttur frá árinu 2014 sem ber titilinn Fangelsismál á Íslandi Þróun refsiaðferða, félagsleg þjónusta við fanga og helstu álitamál er farið yfir stöðu mála.
Í dag erum við enn að glíma við við sömu álitamál, verkefni og hindranir og fjallað er um í ritgerðinni. Enn er alvarlegur skortur á fangarýmum, náms- og starfsaðstöðu, heilbrigðisþjónustu og þjónusta við fanga með geðræn vandamál.
Fólk sem afplánar fangelsisdóma er misleitur hópur sem á það eitt sameiginlegt að hafa gerst brotleg við lögin. Sumir fangar glíma við fjölþættan vanda þ.m.t. geðrænan vanda og fíknivanda sem kallar á sértæka þjónustu.
Ríkisendurskoðun gerði athugasemdir við málefni geðsjúkra í fangelsum í skýrslu sem kom út 2010 og beindi því til stjórnvalda að bregðast tafarlaust við athugasemdum um aðbúnað í fangelsum landsins. Staðan hefur verið óviðundandi of lengi og það er gott að heyra að hæstvirtur dómsmálaráðherra hyggst bregðast skjótt við vandanum.
Fangelsin verða að geta sómasamlega sinnt hlutverki sínu um betrun fanga. Það er mjög mikilvægt að byggja fanga upp til að draga úr líkum á endurkomu þeirra í refsivörslukerfið og gera allt sem hægt er til að þeir geti orðið góðir og gegnir þjóðfélagsþegnar.
Það er hagur okkar allri að þessi mál séu í eins góðum farvegi og hugsast getur.
Hér má sjá þær spurningar sem liggja umræðunni til grundvallar:
Fangelsin – Sérstök umræða Á mánudaginn um kl. 15:30 verða sérstakar umræður um fangelsismál. Málshefjandi er Ása Berglind Hjálmarsdóttir og til andsvara verður Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, dómsmálaráðherra.
Helstu áherslur og spurningar málshefjanda eru:
- Hver er staða undirbúnings að byggingu nýs fangelsis á Stóra-Hrauni?
- Hvenær er áætlað að framkvæmdir hefjist?
- Hvenær eru áætluð verklok og gert ráð fyrir að hægt verði að taka fangelsið í notkun?
- Hvernig er fyrirhugað að nýtt fangelsi verði hannað og skipulagt með tilliti til markmiða um endurhæfingu og öryggi?
- Hvernig verður aðstaða til menntunar, starfsþjálfunar og meðferðarúrræða háttað?
- Hvaða ráðstafanir verða gerðar til að tryggja fullnægjandi öryggi, þar á meðal möguleika til að aðskilja ólíka hópa fanga eftir áhættumati og þörfum?
- Stendur til að móta heildstæða endurhæfingarstefnu fyrir fangelsiskerfið?
- með skýrum og mælanlegum markmiðum um þátttöku fanga í námi, starfsþjálfun og meðferð, ásamt skilgreindum árangursviðmiðun á borð við lækkaða endurkomutíðni og bættri aðlögun að samfélaginu að lokinni afplánun? Ef svo er, hvar er sú vinna stödd?
- Hvaða aðgerðir eru nú þegar í gangi til að tryggja föngum viðeigandi þjónustu?
- Hvernig er staðið að menntun fanga í dag, bæði bóklegri og verklegri og hvernig er aðgengi fanga að sálfræðiþjónustu, fíknimeðferðum, geðheilbrigðisþjónustu og annarri nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu tryggt?
- Telur ráðherra þessi úrræði fullnægjandi í ljósi þeirra athugasemda og ábendinga sem fram hafa komið í opinberum úttektum?
- Hvernig metur ráðherra núverandi starfsaðstæður fangavarða, með hliðsjón af mönnun, álagi, öryggismálum og sálfélagslegu vinnuumhverfi?
-
- Hver er staða grunnmenntunar fangavarða í dag, bæði hvað varðar inntak, lengd og faglega viðurkenningu
- Telur ráðherra hana fullnægjandi í ljósi þeirra krafna sem starfið gerir, ef ekki, hvaða breytingar stendur til að gera á menntun og starfsumhverfi fangavarða?