Ein af þremur spurningum frá málflytjanda
Upphafsmaður þessarar umræðu spyr hvort mikilvægt sé að bregðast við með sérstökum aðgerðum til að standa vörð um íslenska tungu í því alþjóðlega umhverfi sem við búum við?
Ég held að flest okkar þingmanna geti svarað þessari spurningu játandi. En til að standa vörð um tungumálið verðum við öll að byrja á okkur sjálfum. Við erum mörg hver allt of fljót að grípa til enskunnar þegar við mætum þeim sem hingað hafa flust og eru að læra íslenskuna. Þar með er þjálfun viðmælandans í íslensku varpað fyrir róða. Við notum einnig ensk orð og frasa um ýmislegt í daglega lífinu jafnvel þótt góð og gild orð séu til um það sem við vildum sagt hafa. Við þurfum að rækta íslenskuna á öllum sviðum og sem betur fer er það gert. Það er til að mynda þakkar vert að Lilja Alfreðsdóttir fyrrverandi mennta- og menningarmálaráðherra tryggði með aðstoð íslenskra sérfræðinga að íslenskan sé höfð með í þróun gervigreindar og svo framvegis.
Við þurfum að hlúa enn betur að íslenskukennslu í grunn- og framhaldsskólum eins og hæstvirtur mennta- og barnamálaráðherra er með á prjónunum. Við þurfum að setja skilyrði fyrir því að útlendingar sem hingað koma til langframa til að vinna, læri íslensku og standist stöðluð prof í tungumálinu. Fyrirtæki sem kalla eftir erlendu vinnuafli eiga að sjá til þess að starfsmennirnir geti lært íslensku á vinnutíma og atvinnuleyfi og endurnýjun þeirra eiga að vera háð því að fólk standist tiltekna áfanga í íslensku.
Aðrar þjóðir í Evrópu setja slíkar kvaðir. Þótt fólk eigi erfitt með að tjá sig á íslensku getur það í mörgum tilfellum skilið töluvert í tungumálinu. Við verðum að sýna innflytjendum þolinmæði og hjálpa fólki við að tileinka sér íslenskuna með hvatningu og hrósi. Við verðum einnig að senda þau skilaboð að þeir sem ætli sér að búa á Íslandi til frambúðar sé nauðsynlegt að læra íslensku til að geta notið sín hér til fulls. Íslenskukunnátta er lykillinn að því að eiga þess kost að sinna fjölbreyttum störfum. Íslenskukunnátta mun auka möguleika á framgangi í íslensku samfélagi. Margir Íslendingar og jafnvel fólk af erlendum uppruna sem náð hafa góðum tökum á málinu vilja bara fá að tala íslensku heima á Íslandi. Þetta á alveg við um fólk sem jafnvel talar reiprennandi ensku en finnst skrýtið að geta ekki sest inn á kaffi- eða veitingahús án þess að þurfa að tjá sig á ensku við þjóninn eða afgreiðslufólkið. Þeim fer einnig fjölgandi sem vilja gjarnan aðstoða þá sem ætla að búa hér til langframa við að skilja og tala íslensku svo þeir geti aðlagast sem best íslensku samfélagi. Þegar um tungumál er að ræða lærist það hraðast með því að tala það. Ég held að Íslendingar séu mjög umburðarlyndir gagnvart þeim sem spreyta sig á íslenskunni á fyrstu stigum.
Hvað getum við gert betur fyrir börn af erlendum uppruna sem hingað flytja? Skylda og ábyrgð okkar er að sjá um íslenskukennslu allra barna í leik – og grunnskólum. Fjöltyngd leikskólabörn t.d. í Reykjavík eru rúm 32% og fjöltyngdir grunnskólanemendur í Reykjavík eru rúm 20%. Íslenskar rannsóknir sýna að mörg börn af erlendum uppruna sem ekki ná fljótt góðum tökum á íslenskunni eru líklegri til að verða jaðarsett og eiga takmarkaða möguleika á framhaldsnámi. Hæsta hlutfall brottfalls úr framhaldsskóla er í þessum hópi. Fyrsta stig íslenskukennslunnar eru íslenskuverin en þau eru fyrir börn í 5.-10. bekk. Elstu nemendurnir ganga fyrir. Verið er í Reykjavík að endurskoða vinnu íslenskuveranna og á endurskoðun að vera lokið í haust. Árið 2023 voru öll fjögur Verin sprungin. Allt of mörg börn bíða eftir því að komast í þetta fyrsta úrræði. Stöðugildum hefur verið fjölgað í ÍSTAT þar sem málaflokkurinn er þyngstur.
Ekki lesið: (ÍSTAT er Íslenska sem annað tungumál Um er að ræða sérhæfða kennslu fyrir nemendur sem hafa annað móðurmál en íslensku. Markmiðið er að hjálpa þeim að ná tökum á íslensku fyrir nám og daglegt líf. Þetta er ekki sérkennsla, heldur markviss málörvun sem fer oft fram í smærri hópum.)
Fólk af erlendum uppruna er viðkvæmur hópur sem ekki hefur sterka rödd. Efnalítið fólk og margir innflytjendur hafa ekki oft mikið á milli handanna til að kaupa bækur fyrir sig og börn sín. Þess vegna þarf að tryggja að skólabókasöfn séu aðgengileg öllum skólabörnum. Hljóðbækur eru einnig mikilvægar fyrir börn af erlendum uppruna. Hlustun bætir orðskilning. Hér er um að ræða krefjandi verkefni sem krefst þrautseigju og þolinmæði. Umfram allt eigum við, hvert og eitt okkar að reyna ávallt að nota íslenska málið og forðast í lengstu lög að grípa til enskunnar jafnvel þótt viðmælandi okkar sé ekki komin langt á veg með að tileinka sér íslenskuna. Það skiptir nýja Íslendinga öllu máli að fá tækifæri til að spreyta sig í samtölum við íslenskumælandi fólk. Tölum íslensku.
