Launavisitalan atkvæðagreiðsla
Um atkvæðagreiðsluna
Gagnrýni ASÍ, SA og fleiri um að óráðlegt sé að tengja launavísitölu við elli- og örorkubætur líkt og kemur fram í frumvarpi um breytingar á almannatryggingum er einfaldlega vísað á bug. Gagnrýni ASI kom reyndar mjög á óvart svo það sé sagt.
Allar hækkanir kunna að valda verðbólguþrýstingi, svo það eru ekki rök fyrir að gera ekki neitt fyrir þennan hóp í samfélaginu sem setið hefur verið eftir. Ef einhver hópur hreyfir við vísitölunni eru það hópar í efri lögum samfélagsins, þeirra launahækkanir eru eins og við þekkjum oft stærðfræðilega miklar. Fyrirsjáanleiki og gagnsæi er hér lykilatriði. Ekki þarf lengur að treysta á leiðréttingar sem byggðar eru á huglægu mati fjármálaráðherra hverju sinni eins og verið hefur síðustu ár og misseri. Þessi hópur er ekki afgangsstærð í samfélaginu. Þróun verður héðan í frá mælanleg og það er fyrir öllu, launavísitalan er tækur kvarði, sá hlutlægasti sem er í boði til að mæla breytingar á lífskjörum fólks.
Geri grein fyrir atkvæðagreiðslu minni
Breytingin sé gerð til að koma í veg fyrir kjaragliðnun milli bóta öryrkja- og ellilífeyrisþega og lægstu launa í gegnum tíðina. Um sé að ræða réttlætismál. Þetta er löngu tímabær aðgerð. Fram til þessa hafa ákveðnir hópar í samfélaginu mátt sitja á jaðrinum þegar kemur að launahækkunum. Misskilningur hefur verið í umræðunni og á köflum hrein upplýsingaróreiða kannski sett fram af ásetningu, ekki gott að segja, sbr. umræðuna um tvöfaldan lás. Frumvarpið leggur ekki til að á hverju ári verði horft á 12 mánaða þróun beggja vísitalna og sú hærri lögð til grundvallar. Heldur leggur frumvarpið til að miðað verði við grunnpunkt, stöðu vísitölu launa í júní 2025, og þannig jafnar grunnpunkturinn út tvöfalda lásinn. Þetta er gott og tímabært mál. Ég segi Já
Skýringar
Það sem gerist í launaskriði verður gliðnun. Verið að reyna að fyrirbyggja hana með þessu frumvarpi. Sífellt hefur verið farið í séraðgerðir byggðar á huglægu mati fjármálaráðherra hverju sinni sem er ófyrirsjáanlegt og ógegnsætt. Það sem ógnar því að verðbólga hætti er ekki þetta frumvarp heldur frekar hækkanir á gjöldum t.d. gjöld frá Veitum og aðflutningsgjöldum. Launaskrið ógna verðbólgu og þá helst þau sem eiga sér stað í efstu lögum, eða hjá tekjuhæsta fólkinu.
Að halda að með því að tengja lífeyrisgreiðslur launum við hækkun verðbólgu er rörsýni. Vísitalan er tekin í júní ár hvert, þá er tekinn grunnpunktur. Því er ekki hér um að ræða neitt sem heitir tvöfaldur lás.
Ef horft er til verðbólgudraugsins þá er ekkert eitt sem skýrir verðbólgu eða er lausn. Margt spilar þarna inn í.
Í kjölfar 2. umræðu í þingsal hefur velferðarnefnd tekið málið aftur til umræðu og telur meiri hluti nefndarinnar ekki þörf á að gera frekari breytingar á frumvarpinu. Rétt er að ítreka þær breytingar sem frumvarpið kveður á um og hvaða áhrif þær hafa á greiðslur almannatrygginga.
Fyrst er rétt að árétta virkni núverandi laga en samkvæmt 62. gr. laganna, sem fjallar um árlega breytingu fjárhæða, er kveðið á um að greiðslur almannatrygginga taki mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.
Þá er rétt að benda á að greiðslur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 42. gr. og frítekjumörk skv. 22. og 30. gr. laganna, skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög. Ákvörðunarvald er og verður áfram í höndum Alþingis hverju sinni og koma breytingar fram í fjárlögum hverju sinni. Sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu er sú að auka skýrleika á því hvaða viðmið er notað til þess að meta „launaþróun“ á íslenskum vinnumarkaði. Að öðru leyti er ekki verið að breyta útreikningi eða útfærslum á framkvæmda ákvæða laganna.
Meiri hluti nefndarinnar tekur undir þá útfærslu sem fram kemur í frumvarpinu um að launavísitala Hagstofu Íslands sé best til þess fallin að endurspegla launaþróun á íslenskum vinnumarkaði hverju sinni.
Komi til þess að launavísitala Hagstofu Íslands hækki minna en vísitala neysluverðs, sem jafnframt er gefin út af Hagstofu Íslands, mun hækkun greiðslna almannatrygginga taka mið af vísitölu neysluverðs. Verður sem sagt horft til þeirrar vísitölu sem gefur hærri hækkun hverju sinni en á engum tímapunkti mun þessi breyting leiða til hækkunar vegna breytinga á báðum vísitölum samtímis, aðeins annarri hvorri ár hvert.