Haldin 22. janúar 2022 undir liðnum:
Staða alþjóðamála, munnleg skýrsla utanríkisráðherra
Skýrsla ráðherra
Virðulegi forseti.
Það er óhætt að segja að við lifum um margt fordæmalausa tíma í alþjóðamálum. Það er erfitt að hafa áhrif á hvernig fólk hagar sér, kemur fram og segir. Hvernig við bregðumst við er hins vegar í höndum hvers og eins.
Þetta ár byrjaði með látum á alþjóðasviðinu, látum sem vekja með mörgum ugg og áhyggjur. Bandaríkjaforseti hefur haldið heimsbyggðinni á tánum og maður spyr sig nánast daglega , hvað næst? Hvað ber þessi dagur í skauti sér á vettvangi alþjóðamála.
Nú síðast í Davos nefndi forsetinn Ísland, hvort sem það var fyrir mismæli eða ekki. E það hljómaði ekki vel í okkar eyrum sannarlega.
Hugsunin leitar til minni og meðalstórra þjóða í þessum ólgusjó. Hvað gera þær í þessum stormi, sviptivindum? Um þetta spyrja margir.
Það blasir við að Evrópa þétti raðirnar og ríki álfunnar standi keik saman, laus við ótta og meðvirkni. Íslendingar þurfa að fjölga samtölum við leiðtoga Evrópuríkja og alþjóðasamtaka eins og ríkisstjórnin hefur gert með samtölum við þá sem fara fremst á vettvangi alþjóðamála.
Krafa valdamikils leiðtoga eins og forseta Bandaríkjanna um yfirráð yfir annarri þjóð er auðvitað þessleg að fólk setur hljóðan. Flestum finnst ótrúlegt að einn helsti leiðtogi hins vestræna heims, þar sem lýðræði og virðing fyrir sjálfsákvörðunarrétti þjóða hefur verið höfð í heiðri, tali með þessum hætti. Hann sagði þó blessunarlega í gær að hann muni ekki beita hervaldi til að ná yfirráðum yfir Grænlandi, þótt hann heiti því enn að gleyma aldrei þeim þjóðum sem neita að færa honum Grænland á silfurfati.
Orðræða forseta Bandaríkjanna hefur aukið á óreiðu og óvissu og þar af leiðandi dregið úr öryggi vestrænna þjóða.
Hingað til hafa íslensk stjórnvöld brugðist rétt við stöðu mála. Ítrekað mikilvægi virðingar fyrir alþjóðalögum og rétti þjóða og lýst stuðningi við Grænlendinga og Dani. Spurningin um hvað gerist næst brennur samt enn á vörum flestra.
Virðing fyrir alþjóðalögum, mannréttindum, velferð almennings eiga að vera leiðarljós okkar. En þessi hugtök eru einfaldlega ekki í orðabók allra eins og sést hefur.
Bandaríkin sem hafa í áratugi verið okkar helsta bandalagsþjóð beita nú tollum á helstu bandalagsþjóðir til að ná sínu fram og þeir ná einnig til Íslands. Þetta kallar á að Íslendingar þétti raðirnar með öðrum bandalagsríkjum til að tryggja áframhaldandi hagsæld þjóðarinnar.
Fámenn þjóð eins og Íslendingar stendur að sjálfsögðu með Grænlendingum þegar fullveldi þeirra er ógnað eða dregið í efa. Við hljótum að standa með öllum þjóðum sem stórveldi vilja innlima hvort heldur með hervaldi eða kaupum. Eins og við höfum staðið með Úkraínu gegn ólöglegri innrás Rússa sem hefur kallað hörmungar yfir úkraínsku þjóðina í bráðum fjögur ár.
Íslendingar hljóta alltaf að að gagnrýna augljós brot á alþjóðalögum og tala skýrt fyrir friði og mannréttindum .
Þegar forseti Bandaríkjanna ásælist nágrannaþjóð okkar og bandalagsríki í Atlantshafsbandalaginu er ekki hægt að hunsa knýjandi spurningar um öryggi og stöðu Íslands. Það er eðlilegt að velta fyrir sér gildi varnarsamninga og horfast í augu við að þeir sem við töldum óbilandi vini okkar eru það kannski ekki lengur. Á þetta hefur sem betur fer ekki reynt enn og vonandi kemur ekki til þess.
Í ályktun stjórnar Evrópuhreyfingarinnar segir að vegna stigmögnunar í tengslum við Grænland hafi aldrei verið jafn brýnt og nú að Ísland taki afdráttarlausa afstöðu til eigin öryggis- og framtíðar. Þegar stjórnvöld í Bandaríkjunum ógna nágrönnum okkar á Grænlandi og lýsa yfir ásetningi um að sölsa undir sig landsvæði í aðeins um 290 kílómetra fjarlægð frá Íslandi , blasir við nýr veruleiki. Veruleiki þar sem valdbeiting og yfirgangur stórvelda í okkar næsta nágrenni er ekki lengur fræðileg heldur raunveruleg ógn.
Þótt forseti Bandaríkjanna hafi aðeins dregið í land varðandi Grænland í Davos í gær eru þessu ástandi og umræðu um það hvergi nærri lokið. Utanríkismálin eru í góðum höndum hjá ráðherra málaflokksins, forsætisráðherra og untanríkisnefnd. Ég vil undirstrika mikilvægi þess að Íslendingar vinni þétt með öðrum Evrópuríkjum í mótun viðbragða og stefnumótun til framtíðar. Ekki hvað síst er mikilvægt fyrir okkur að eiga gott samstarf með öðrum fámennum og meðalstórum ríkjum. Það er mikilvægt á þessum ólgutímum, þegar sáttmáli vestrænna ríkja um skipan heimsmála hefur í raun rofnað, eins og forsætisráðherra Kanada orðaði það á alþjóðafjármálaráðstefnunni í Davos. Íslendingar verða að sýna fyrirhyggjusemi til að tryggja að við lendum réttum megin í sögunni.
Enska útgáfan
Honorable President.
It is safe to say that we are living in many unprecedented times in international affairs. It is difficult to influence how people behave, act and say. How we respond, however, is in the hands of each of us.
This year began with a stir on the international scene, a stir that has caused many to be anxious and worried. The US President has kept the world on its toes and one wonders almost daily, what next? What does this day hold in store for international affairs.
Most recently in Davos, the President mentioned Iceland, whether it was for disagreement or not. And it certainly did not sound good to our ears.
My thoughts turn to small and medium-sized nations in this turbulent sea. What are they doing in this storm, in these headwinds? This is what many are asking.
It seems that Europe is tightening its ranks and the countries of the continent are standing together, free from fear and complicity. Icelanders need to increase their conversations with leaders of European countries and international organizations, just as the government has done with conversations with those at the forefront of international affairs.
The demand of a powerful leader like the President of the United States for control over another nation is of course such that people are silent. Most people find it incredible that one of the main leaders of the Western world, where democracy and respect for the right of peoples to self-determination have been held in high esteem, would speak in this way. However, he blessedly said yesterday that he will not use military force to gain control over Greenland, although he still vows to never forget those nations that refuse to hand him Greenland on a silver platter.
The rhetoric of the President of the United States has increased chaos and uncertainty and consequently reduced the security of Western nations.
So far, the Icelandic government has responded correctly to the situation. Repeatedly stressed the importance of respect for international law and the rights of nations and expressed support for the Greenlanders and the Danes. The question of what happens next is still burning on most people’s lips.
Respect for international law, human rights, and the welfare of the public should be our guiding principles. But these terms are simply not in everyone’s dictionary, as has been seen.
The United States, which has been our main ally for decades, is now imposing tariffs on major allies to achieve its goals, and they also extend to Iceland. This calls for Icelanders to strengthen their ranks with other allies to ensure the continued prosperity of the nation.
A small nation like Icelanders naturally stands with Greenlanders when their sovereignty is threatened or questioned. We must stand with all nations that great powers want to annex, whether by military force or purchase. Just as we have stood with Ukraine against Russia’s illegal invasion, which has brought disaster to the Ukrainian people for almost four years.
Icelanders must always criticize obvious violations of international law and speak clearly for peace and human rights.
When the President of the United States attacks our neighboring nation and NATO ally, it is impossible to ignore pressing questions about the security and status of Iceland. It is natural to wonder about the value of defense agreements and to face the fact that those we considered our steadfast friends may no longer be so. Fortunately, this has not yet been attempted and hopefully it will not happen.
The resolution of the European Movement board states that due to the escalation in relation to Greenland, it has never been more urgent than now for Iceland to take a firm stance on its own security and future. When the US government threatens our neighbors in Greenland and declares its intention to seize territory only about 290 kilometers from Iceland, a new reality is emerging. A reality in which the use of force and aggression by great powers in our immediate vicinity is no longer a theoretical but a real threat.
Although the US President only made a minor concession regarding Greenland in Davos yesterday, this situation and the debate about it are far from over. Foreign affairs are in good hands with the Minister of Foreign Affairs, the Prime Minister and the Foreign Affairs Committee. I would like to emphasize the importance of Icelanders working closely with other European countries in shaping responses and policies for the future. Not least, it is important for us to have good cooperation with other small and medium-sized countries. This is important in these turbulent times, when the Western pact on the order of world affairs has effectively broken down, as the Prime Minister of Canada put it at the World Economic Forum in Davos. Icelanders must show prudence to ensure that we end up on the right side of history.
