Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir það stóra skref sem hér er stigið og óska ráðherra og okkur öllum innilega til hamingju. Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, SRFF, eins og hann er oft kallaður, er alþjóðlegur mannréttindasamningur sem ætlað er að verja og efla réttindi og virðingu fatlaðs fólks. Aðildarríki viðurkenna að fatlað fólk hefur ekki hlotið tækifæri og réttindi til jafns við aðra og ber að vinna að þeim. Ég ætla ekki að rekja neitt ítarlega sögu þessa máls nema bara það að samningurinn var undirritaður af íslenskum stjórnvöldum árið 2007 og fullgiltur árið 2016 og nú er komið að því að lögfesta hann. Með því er stigið stórt skref í áttina að því að tryggja fötluðu fólki réttindi og tækifæri til jafns við aðra.
Meginreglur samningsins, ef ég fæ, með leyfi forseta, aðeins að rekja þær, eru virðing fyrir eðlislægri reisn, sjálfræði einstaklinga, þar með talið frelsi til að taka eigin ákvarðanir, og sjálfstæði einstaklinga, bann við mismunun, full og árangursrík þátttaka í samfélaginu án aðgreiningar, virðing fyrir fjölbreytni og viðurkenning á fötluðu fólki sem hluta af mannlegum margbreytileika og mannkyni. Síðan er það aðgengið og síðast en ekki síst virðing fyrir stigvaxandi getu fatlaðra barna og rétti þeirra til að varðveita sjálfsmynd sína.
Málaflokkur fatlaðs fólks hefur aldrei fyrr en nú verið í neinum sérstökum forgangi hér á landi hjá stjórnvöldum. Ég held að enginn mótmæli því. Nú er komin ríkisstjórn sem skilur út á hvað þetta gengur í raun og sann og hvernig það er að glíma við fötlun af því tagi sem hindrar einstaklinginn í að taka þátt í samfélaginu að fullu leyti. En hvað felur lögfestingin í sér? Frumvarpið felst í því að heildartexti samningsins verði lögfestur. Lögfestingin felur ekki í sér ný réttindi til handa fötluðu fólki heldur að samningurinn verði fullgild réttarheimild fyrir dómstólum og öðrum úrskurðaraðilum. Við breytingar á gildandi lögum eða setningu nýrra laga þarf að horfa til samningsins. Frumvarpið er þannig til þess fallið að styrkja réttindi fatlaðs fólks. En lögfesting nær skammt ef framkvæmdin fylgir ekki í kjölfarið. Það er ekki nóg að hafa lista yfir framkvæmdir ef verkefnastjórn fylgir áætluninni ekki eftir. Í verkefnastjórn sitja fulltrúar flestra hagaðila sem máli skipta og til stendur að bretta upp ermar og láta verkin tala.
Það hefur aðeins verið komið inn á áhrif á fjárhag ríkissjóðs og segir í frumvarpinu að þar sem samningurinn hefur þegar verið fullgiltur hér á landi og innleiddur í ýmis lög og lagaframkvæmd sé ekki gert ráð fyrir því að frumvarpið hafi áhrif á fjárhag ríkissjóðs, hvort sem það kunna að vera breytingar á ríkistekjum, útgjöldum eða eignastöðu. Kveðið er á um þróun þjónustu, aukið aðgengi að menntun og atvinnu, auknar leiðir til sjálfstæðs lífs og annað sem ákvæði samningsins fela í sér í landsáætlun í málefnum fatlaðs fólks fyrir árin 2024–2027. Lögfesting samningsins hefur ekki fjárhagsleg áhrif á þá áætlun umfram það sem þegar er samþykkt í fjárlögum.
Einnig er fjallað um áhrif á stofnanir ríkisins. Opinberir aðilar eru þegar skuldbundnir til að koma réttindum samningsins í framkvæmd og túlka lög til samræmis við samninginn. Er því ekki gert ráð fyrir því að frumvarpið hafi umtalsverð áhrif á störf ráðuneyta eða stofnana. Í 2. gr. laganna er tekið fram að Mannréttindastofnun Íslands skuli hafa eftirlit með framkvæmd samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Síðast en ekki síst mun samningurinn með lögfestingunni eyða réttaróvissu fatlaðs fólks og gera því fært að sækja réttindi sín hvort sem er til ríkis eða sveitarfélaga. Þá mun hann jafnframt öðlast þau beinu réttaráhrif sem nauðsyn ber til svo að hægt sé að beita honum með beinum hætti fyrir dómstólum ef á þarf að halda.
Hér er um að ræða mannréttindasamning jaðarhópa, af jaðrinum. Hann stuðlar að inngildingu fatlaðs fólks í samfélagið og viðurkennir þörf þess fyrir stuðning, hvort sem er í námi, starfi, daglegu lífi og/eða þessu öllu og mikið meira til. Ný ríkisstjórn er með því að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks að tryggja mannsæmandi lífsskilyrði fyrir fatlað fólk í víðu samhengi. Þörf er á metnaðarfullum áætlunum í húsnæðismálum fatlaðs fólks. Tryggja þarf aðgengi í víðum skilningi, hvort sem það er stafrænt eða líkamlegt, að þjónustu eða stöðum og svo eru það auðvitað fötluðu börnin sem eru stór hluti af þessu öllu. Skertir möguleikar fatlaðra barna til þátttöku í samfélaginu eru óásættanlegir, hvort sem það er vegna ónógs aðgengis að greiningum, hjálpartækjum, NPA-þjónustu eða öðrum þjónustuúrræðum.
Að lokum, eins og fram hefur komið hjá hæstv. ráðherra, þá á að gera allt sem hægt er til þess að samningurinn nái sínu takmarki. Samningurinn leggur línurnar, hann varðar leiðina. Hann varðar leiðina í átt að réttlæti fyrir fatlað fólk. Samningurinn vísar veginn, hann er leiðarljósið og hann er haldreipið.
Ég vil í þessu samhengi bara rétt nefna barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem við lögfestum fyrir allmörgum árum, og það er alveg rétt að hann hefur ekki verið innleiddur að fullu leyti í öllum sveitarfélögum. En hann setti samt sitt mark á upphaf ákveðins ferlis og nú þegar er búið að innleiða hann í nokkrum sveitarfélögum og bíður að gera það í fleirum og þar með í Reykjavík sem er eitt af þeim sveitarfélögum sem á eftir að innleiða hann. En um leið og það hafði gerst að samningurinn var raunverulega kominn í fullt gildi þá hófst líka ákveðin andleg vegferð. Sjónir okkar beindust að þáttum sem stóðu í þessum samningi börnum til handa og við einhvern veginn hófum vegferðina, alla vega sálrænt og andlega séð, og nú er hann víða verulega kominn í gagnið. En þetta er langt ferli og tekur sinn tíma og hér er bara nákvæmlega það sama að gerast. En þetta er leiðarljósið. Á sama hátt og barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna er leiðarljós fyrir réttlæti og góðu lífi börnum til handa þá á það sama við hér. Hér er leiðarljós til handa fötluðu fólki. Og það gerist ekkert á einni nóttu að allt sé klárt og hægt sé að segja að við getum tikkað í öll box en þetta er sannarlega risastórt skref. Ég segi bara aftur: Loksins og til hamingju.