Staða húsnæðismála er ein stærsta áskorun samfélagsins sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð og eitt stærsta réttlætismál samtímans. Þegar fólk getur ekki treyst því að hafa öruggt þak yfir höfuðið verður allt annað erfiðara; fjölskyldulíf, nám, vinna og framtíðaráform. Húsnæðisverð hefur farið úr böndunum á undanförnum árum. Verð á leiguhúsnæði er allt of hátt og íþyngjandi. Allt of margir, ekki síst efnaminna fólk og ungt fólk, komast ekki inn á húsnæðismarkaðinn og bíða eftir raunverulegum úrræðum.
Þess vegna skiptir máli að ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur ákveðið að taka á húsnæðismálunum með beinum og markvissum hætti. Tveir húsnæðispakkar hafa verið virkjaðir sá síðari á fyrri hluta þessa árs. Þar voru kynntar áætlanir um uppbyggingu nýrra hverfa, nýtingu ríkislóða og breytingar á regluverki á leigumarkaði. Mjög mikilvæg skref hafa þess vegna verið stigin.
Ein aðgerðanna er að efla hlutdeildarlánin. Með þeim kemur ríkið í raun að íbúðarkaupum sem meðeigandi og léttir þannig byrðarnar hjá fyrstu kaupendum og fjölskyldum sem annars hefðu ekki átt raunhæfa leið inn á markaðinn. Fyrstu kaupendur þurfa því lægra lán og, mánaðarleg greiðslubyrði verður minni. Minni krafa um eigið fé getur skipt sköpum fyrir ungt fólk sem er að reyna að koma sér upp heimili.
Þá er mikilvægt að heimild til að nýta séreignarsparnað til greiðslu inn á húsnæðislán verður lögfest til framtíðar. Það skapar aukinn fyrirsjáanleika og dregur úr óvissu.
Ríkisstjórnin hefur einnig stigið skref til að fjölga leiguíbúðum á viðráðanlegu verði. Stofnframlög til óhagnaðardrifinna leigufélaga hafa verið hækkuð, meðal annars til að auðvelda uppbyggingu húsnæðis fyrir tekjulægri hópa, eins og námsmenn og öryrkja. Markaðurinn einn og getur ekki leyst vandann.
Leigubremsa og skráningarskylda húsaleigusamninga
Fleiri skref hafa verið stigin til að styrkja stöðu leigjenda. Komið hefur verið á leigubremsu fyrstu tólf mánuði tímabundinna samninga og skráningarskylda tekinn upp á öllu leigusamningum. Þetta skiptir miklu máli. Þetta snýst um öryggi, yfirsýn og sanngirni.
Sömuleiðis er rétt að skoða skammtímaleigu og skattalega hvata þeirra sem safna íbúðum sem fjárfestingu. Íbúðir eiga fyrst og fremst að vera heimili fólks.
Þetta er ekki tæmandi listi. Einnig má nefna Airbnb-frumvarpið, sem takmarkar skammtímaleigu við lögheimili og eina aðra eign utan þéttbýlis. Þannig að íbúðir sem hingað til hafa farið í ferðaþjónustu fara vonandi í langtímaleigu.
Uppsafnaður vandi á húsnæðismarkaði verður ekki leystur á einum degi. Ríkisstjórnin er rétt að byrja en verkefnið er skýrt: Að byggja upp húsnæðiskerfi sem gefur öllum raunhæfa möguleika á öruggu þaki yfir höfuðið.
Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir, þingkona Flokks fólksins
Birt í Morgunblaðinu 22. júní 2026 (Pistill)