Fjárhagsáætlun og Fimm ára áætlun fyrir 2023-2027
7. nóvember 2023
Ræða Kolbrúnar Áslaugar Baldursdóttur, oddvita Flokks fólksins
„Við erum eins og áður að horfa að mestu á A- hlutann sem er fjármagnaður með skatttekjum íbúa borgarinnar. Yfirlit um A og B hluta gefur fyrst og fremst yfirlit um heildarumfang í rekstri og efnahag borgarinnar vegna þess hve einstakar rekstrareiningarnar eru ótengdar.
Allt byggist á stefnu borgarinnar í hinum og þessum málum. Fyrir liggur fjárfestingarstefna, ákveðnar upphæðir sem eyða má í fjárfestingar. Forgangurinn hlýtur að verða að vera húsnæðisuppbygging og viðhaldsmál, að veita fullnægjandi þjónustu til fólksins, lögbundna sem aðra og önnur verkefni sem klárlega stuðla að vexti borgarinnar. Tillögur hafa áður komið fram um að forgangsraða lögbundna þjónustu hærra með því að hagræða. Líklegt þykir að fara þurfi í frekari aðhaldsaðgerðir innan borgarinnar. Ballið er ekki búið eins og reikningar borgarinnar sýna glöggt.
Rekstur A-hluta Reykjavíkurborgar hefur verið erfiður á undanförnum árum. Árlega hefur hluti rekstrarútgjalda borgarsjóðs verið fjármagnaður með lántökum. Fjárfestingar og afborganir lána hafa einnig verið fjármagnaðar með lántökum. Fráleitt er að kenna kostnaði við verkefni sem tengjast málefnum fatlaðs fólks um slæma rekstrarstöðu borgarinnar að miklu leyti eins og gert hefur verið.
Útlit er fyrir að rekstur A-hluta borgarsjóðs sé í hægum bata og því ber vissulega að fagna. Langt er þó í land með að fjárhagsstaða borgarinnar sé ásættanleg. Athygli vekur t.d. að veltufjárhlutfall fer í fyrsta sinn um árabil undir 1.0 á komandi ári og fer svo enn lækkandi. Það bendir til að erfiðara verði að greiða reikninga á réttum tíma á komandi árum.
Flokkur fólksins leggur mikla áherslu á að gripið verði til óhjákvæmilegra hagræðingaraðgerða sem skipta máli í rekstri borgarinnar.
Hagræðingarkrafa um 1.0 % ætti að flokkast undir eðlilegt árlegt aðhald en ekki sértækar aðgerðir til að bregðast við erfiðri fjárhagsstöðu. Sum svið hafa verið í meiri þenslu en önnur og dæmi eru um bruðl, mismikið vissulega. Þau svið sem standa beinan vörð um grunnþarfir borgarbúa þarf að hlífa en auðvitað á sama tíma, verður að velta við hverri krónu.
Ef horft er til fimm ára áætlunar Reykjavíkurborgar er gert ráð fyrir verulegum viðsnúningi í rekstri A-hluta borgarsjóðs til hins betra. Gegnumgangandi er reiknað með að samningar náist við ríkið um fjármögnun málefna fatlaðs fólks eins og borgin hefur lagt upp með. Öll vitum við innst inni að slíkt er langt frá því að vera fast í hendi og jaðrar frekar við að vera hálfgerð draumsýn.
Það er mjög varhugavert að ganga út frá því að ríkisvaldið muni samþykkja allar kröfur Reykjavíkurborgar. Því væri skynsamlegt að setja upp tvær eða þrjár sviðsmyndir um niðurstöður þeirra samninga til að betur liggi fyrir hvernig fjármál borgarinnar muni þróast út frá mismunandi forsendum. Fjárhagsáætlunarvinnu á einmitt að nota til að sem fæst komi á óvart.
Athyglisvert er að veltufjárhlutfall A-hluta borgarsjóðs fer lækkandi á tímabilinu og er komið niður undir 0,8. Það er varhugaverð þróun sem nauðsynlegt er að bregðast við í tíma. (Mikil lækkun veltufjárhlutfalls (undir 1) eykur líkur á að dráttarvextir fari vaxandi.)
Á meðan þetta er með þessum hætti hringja viðvörunarbjöllur. Það mun taka lengstan tíma að koma mikilvægasta atriðinu í fjármálastefnu borgarinnar í ásættanlegt horf, og það er veltufé frá rekstri.
Nauðsynlegt er að bregðast við því og leita allra leiða til að styrkja þróun veltufjár frá rekstri í A-hluta borgarsjóðs.
ÞENSLA OG ÓREIÐA HEFUR VERIÐ VÍÐA AÐ FINNA SÍÐUSTU ÁRIN
Ef litið er til baka og fram til dagsins í dag hefur verið of mikil þensla og óreiða í fyrirkomulagi rekstrar og teknar hafa verið “vondar ákvarðanir” sem ekki eru að hjálpa í þeim aðstæðum sem ríkt hafa og ríkja nú.
Ef litið er til nokkra staða innan kerfisins þá hefur bruðl verið meira á sumum sviðum en öðrum. Þetta má glöggt sjá í hinu Opna bókhaldskerfi Reykjavíkurborgar. Ómögulegt er að sundurliða nákvæmlega í hvað fjármagn hefur farið. Þetta kom skýrt fram þegar reyna átti að svara fyrirspurn Flokks fólksins um hver kostnaður væri fyrir aðkeypta ráðgjöf Reykjavíkurborgar á tímabilinu 2019-2023 og sundurliða þann kostnað eftir sviðum/skrifstofum s.s. að það kæmi fram hvaða ráðgjöf hafi verið keypt, af hverjum og hver hafi fjárhæð kaupanna verið. Þarna blöstu við vandræði því það er útilokað að greina þetta úr bókhaldinu.
Stundum er talað um einn kostnaðarstað og einn gjaldalykil en það er án efa um fleiri gjaldalykla eða kostnaðarstaði að ræða sem almenningur er ekki meðvitaður um jafnvel þótt bókhald eigi að heita opið. Ýmislegt er hægt að færa undir lið eins og “fjárfestingu.” Enda ægir öllu saman undir þeim lið. Auðvitað spyr maður sig þegar svona vandræðagangur blasir við hvort það hafi verið eitthvað eftirlit og ef svo er þá hvernig eða er yfir höfuð hægt að hafa eftirlit með hvert peningarnir fara þegar bókhaldi er háttað sem hér er lýst?
Það er eiginlega útilokað að draga ákveðinn lið út úr bókhaldinu þegar á t.d. einn gjaldalykil er sett öll þjónusta sem tengist viðkomandi sérfræðingi óháð hvað hann er að gera, veita ráðgjöf eða annað. Eðli verkefna er ekki aðgreint.
Ef horft er til tímabila t.d. frá 2019 til 2023 má kannski sjá 40 þúsund gjaldfærslur á nokkrum lyklum, s.s. Arkitektalykli eða Verkfræðingalykli. Gjaldfærður kostnaður getur hlaupið á milljörðum og tugi milljarðar með vaski, ef því er að skipta.
Iðulega er það þannig, þegar rýnt er í bókhaldið t.d. í leit að ráðgjafarþjónustu að þá segir bara “vinna skv. tímaskýrslu um „hitt og þetta með hinum og þessum“ eða „verktakavinna í maí“.
Bókarar kunna að vilja gera betur en gögnin eru bara ónákvæm og óáreiðanleg. Það er því útilokað að finna út hversu mörgum milljörðum borgin hefur varið í einhvers konar ráðgjafavinnu sl. kjörtímabil.
Og samantekið má segja að það sé í raun ógerlegt að finna út hvað sumir hlutir kosta og hvað mikið hefur verið keypt af einhverju ákveðnu. Þetta hlýtur að þurfa að fara að laga, það þarf að fóta sig í þessum frumskógi og taka upp skýrara og meira gegnsætt bókhaldskerfi.
Kannski þarf meira að vera greint og flokkað á fagsviðunum og færa síðan yfir á hið miðlægja. Alla vega þarf að auka nákvæmni og upplýsingagjöf. Flokka þarf tekjur og gjöld með meiri nákvæmni þannig að ekki aðeins stjórnendum heldur einnig borgarbúum séu gefnir skýr mynd af rekstri eininga. Það er furðulegt að flokkun á sérfræðikostnaði er færður á lykla sem segja til um starfsgrein sérfræðingsins en ekki eðli þjónustunnar. Það er ekki nóg að reikningar fari í tvöfalda samþykkt ef ekki liggur ljóst fyrir hvað nákvæmlega er verið að samþykkja. Hér er stjórnendaábyrgð mikil en það eru þeir sem stýra meðferð þeirra fjármuna sem þeim hefur verið úthlutað vegna málaflokks, það felur m.a. í sér ákvarðanir um vinnu starfsmanna og aðkeypta þjónustu.
Hvernig þetta er hjá borginni skýtur skökku við því markmið með reglugerð um reikningsskil sveitarfélaganna er að tryggja gegnsæi í reikningsskilum sveitarfélaganna, þ.m.t. með skýrri og glöggri lyklasetningu fylgiskjala. Hvar er t.d. lykillinn fyrir „fund með hinum og þessum um hitt og þetta?“
Þjónustu- og nýsköpunarsvið hástökkvari í eyðslu
Við erum að ræða um fjárhagsáætlun og nátengt umræðunni um fjármál sveitarfélags sem er í kröggum er hagkvæmni, hagræðing, sparnaður, fyrirhyggja og skilvirkni og auðvitað almenn skynsemi. Einna mesta kæruleysi í peningamálum fannst okkur í Flokki fólksins vera á Þjónustu og nýsköpunarsviði á árunum 2019 til 2022.
Á þessum árum átti sér stað gegndarlaust fjáraustur sem Flokkur fólksins gagnrýndi allan tíman. Ómældum fjármunum var eytt í tilraunakenndu nálgun Þjónustu og nýsköpunarsviðs. Flokkur fólksins í borginni reyndi að benda á að hægt var að fara aðrar leiðir með fjölmargt. Samvinna við Stafræna Ísland og meiri samvinna við Samband sveitarfélaga strax frá upphafi hefði skilað meiri hagræðingu og skjótvirkari lausnum sem farið hefði geta fyrr “í loftið”.
En forsvarsfólk þjónustu- og nýsköpunarsviðs vildu ekki ljá neinu slíku eyra heldur sáu sig í draumsýn verða einhverja forystusauði í stafrænum lausnum jafnvel á heimsmælikvarða. Slík draumsýn hefur kostað Reykvíkinga fúlgur fjár.
Fjármagnið sem eytt hefur verið er tapað og afurðir sem eftir liggja ekki í neinu samræmi við milljarðana sem eytt var í þær. Samkvæmt erlendum rannsóknum er það vitað að stór hluti þess fjármagns sem opinberir aðilar hafa eytt í stafræna þróun og nýsköpun, er glatað fé þegar miðað er við áþreifanlegan árangur. Þess vegna skiptir hvað mestu í þessu að vinna með öðrum sem eru á sömu vegferð og stimpla sig inn í samstarf sem sýnt hefur að skilar virkum lausnum.
Ef litið er á þetta svið í fjárfestingaráætlun þjónustu- og nýsköpunarsviðs þá vekur það athygli að greinargerð ÞON með fjárfestingaráætlun fyrir árið 2024 er skrifuð áður en fjárfestingaráætlun borgarinnar liggur fyrir. Því miðast hún við fimm ára fjárhagsáætlun frá fyrra ári (sjá á bls. 80)
Það er með öllu óásættanlegt að greinargerð fagsviðs með tillögu að fjárheimildum fyrir árið 2024 byggi á árs gömlum forsendum. Eðlilegast er að óska eftir að hún verði dregin til baka og nýrri greinargerð skilað sem byggir á þeim forsendum sem liggja fyrir nú á haustdögum.
Greinargerð um fjárfestingar næsta árs hjá sviðinu á ekki að fjalla um hvað hefur verið unnið á yfirstandandi ári heldur um forsendur fjárheimilda komandi árs.
Erfitt er að átta sig á forgangsröðun verkefna hjá sviðinu í fyrirliggjandi greinargerð með fjárheimildum komandi árs, stöðu verkefna, hverjum hefur verið lokið og að hverju er verið að vinna.
Flokkur fólksins hefur ítrekað bent á mikilvægi þess að til að tryggð sé skilvirk notkun fjármuna verður að vinna eftir ákveðnu heildarskipulagi og að verkefni sem eru sett í forgangs séu þau sem með beinum hætti auðvelda borgarbúum samskipti við borgina og þar með létta einnig á vinnuálagi á starfsmenn borgarinnar. Það sætir undrun hvað illa hefur gengið efla stafrænu skólaþjónustuna.
Umsvif sviðsins eru gríðarlega mikið. Þar vinna um 100 einstaklingar í um 90 stöðugildum. Því er mikilvægt sem aldrei fyrr að skipulag og verkstjórn sé þannig háttað að nýting skattfjár íbúanna sé sem best verður á kosið.
Nokkur orð um skipulagsbreytingar á fjármálasviði
Áfram skal haldið með fjármálin og önnur mál þeim tengd. Nú hefur verið ákveðið að gera grundvallarbreytingar á fjármálasviðinu sem margar eru ágætar. Koma á skikkan yfir innkaupamálin sem hafa verið ansi dreifð. Útboðsmistök hafa aukist með tilheyrandi kostnaði. Enda þótt þar sé ráðgjafi sem hjálpar sviðunum ef á þarf að halda þá eru kærur vegna útboðsmála í sögulegu hámarki, frá 4 í tæp 30 á fáum árum. Sannarlega þurfti að taka til á fjármálaskrifstofunni ekki síst til að skrifstofan geti stutt betur við bakið á borgarfulltrúum, sinnt erindum þeirra og er þá helst að nefna að kostnaðarmeta tillögur minnihlutans og aðstoða minnihluta fulltrúa betur til að þeir geti sinnt sínu hlutverki.
Skipulagsbreytingar eru alltaf erfiðar og því mikilvægt að vandað sé til verka og að mennska sé sýnd. Því miður óttast fulltrúi Flokks fólksins að einhverjir starfsmenn eigi eftir að verða illa úti vegna þessara skipulagsbreytinga enda þótt það kæmi ekki fram þegar breytingarnar voru kynntar fyrir borgarráði. Flokkur fólksins hefur sérstakar áhyggjur af þeim sem eru að nálgast starfslok. Verði þeir fluttir til, settir skör lægra mun það hafa áhrif á kjör þeirra og þar með lífeyrisréttindi. Þiggi þeir ekki starfið sem þeim er boðið er þeim gert að “taka poka sinn”.
Þetta er auðvitað ekki réttlátt. Einnig má nefna hér að það eru fordæmi fyrir því hjá borginni í tilfellum sem þessum hafi verið fundnar aðrar “aðrar leiðir” fyrir starfsmann/menn án þess að ég fari nánar út í það hér. En mismunun er til staðar.
Nú státar borgin sig af því að hún komi vel fram við fólk sem er komið af léttasta skeiði, að borgin sé “aldursvæn” borg. Gildir það ekki í málum sem þessum? Það er mat borgarfulltrúa Flokks fólksins að það á einfaldlega að leyfa starfsmönnum að njóta sömu kjara og þeir hafa haft áfram til sjötugt þegar stutt er í það tímamark jafnvel þótt einhverjar breytingar verði gerðar á störfum þeirra sérstaklega séu þeir að nálgast starfslok og þá á einu að gilda hvort það er Jón eða Séra Jón.
Hagræðing í þágu þjónustu við fólkið
Við erum að ræða fjármál, stöðu sviðanna, stöðuna í heild sinni, hagræðingu og sparnað, fjárfestingar og almennt séð hvernig við viljum forgangsraða útsvari borgarbúa.
Eins og ég hef áður sagt, þegar talað er um peningamál verður að tala um sparnað og hagræðingu. Viðbrögð við slíku tali getur ekki bara verið “við erum auðvitað með „hagræðingarkröfu” sem á vissulega að vera ávallt við lýði, líka í góðæri.
Flokkur fólksins hefur sagt það árum saman að það hefur ekki verið gefið rétt í þessari borg, forgangsröðun hefur verið röng. Börn og viðkvæmir minnihlutahópar, húsnæðis- og viðhaldsmál og samgöngumál hafa ekki verið nægilega í forgangi. Þegar talað eru um samgöngumál er ekki síst átt við hvernig fólk getur komist milli a til b með sem minnstu töfum með þeim ferðamáta sem það kýs.
Með þessu er engin að segja að EKKERT HAFI VERIÐ GERT. Farið var jú loks að byggja en of seint og of lítið þótt segja megi að aldrei hafi verið byggt eins “mikið” í Reykjavík og nú.
Það þarf að byggja meira og byggja víðar. Húsnæðisvandinn er enn alvarlegur þótt byggt hafi verið. Það hefur gleymst að átta sig á allri þessari íbúafjölgun. Spár hafa klikkað sem er í raun afar skrýtið því spár hafa ekki bara klikkað heldur snarklikkað.
Flokkur fólksins vill sjá að aðeins séu byggð hús þar sem fólk getur búið í þ.e. híbýli fyrir fólk og híbýli sem fólki er nauðsynlegt til að lifa lífinu. Við þurfum skóla sem dæmi, um það er ekki val. Annars konar byggingarframkvæmdir verða að fara neðar á forgangslistann á meðan þak yfir höfuð fólks vantar.
Hefur verið byggt nóg?
Það eru stórar áætlanir í kortunum en spáin er að minna verði byggt. Frá mars til sept. var hafin byggingar á um 770 nýjum íbúðum. Þetta er 70 % samdráttur ef samanborið við í fyrra. Verktakar sjá fram á 65 % samdrátt. Þetta er meðal annars, með leyfi forseta, upplýsingar frá Samtökum Iðnaðarins.
Ákall er eftir viðbrögðum og aðgerðum sveitarfélaga og þar ætti Reykjavík að vera atkvæðamest enda langstærst sveitarfélaga. Sveitarfélög verða að gera meira, koma sterkar inn, útvega lóðir til fólks sem eiga kost á húsnæði við hæfi. Losa þarf um þessi stífu skilyrði á úthlutunum lóða, að það verði að fara fram útboð o.s.frv. Það má vera mun meiri sveigjanleiki hér. Meirihlutinn heldur of fast í tauminn, stýringin er alger. Meirihlutinn er blindaður af þéttingaráráttu og gleymir að íbúðir á þéttingarreitum eru dýrar og því aðeins fyrir þá sem eru efnamiklir. Spjótin standa á pólitíkinni, pólitík meirihlutans og skipulagsyfirvöld
Viðhaldsþörf og viðhaldsskuld borgarinnar stór, svo stór og svo óútreiknanleg að gera má ráð fyrir að mun meira þurfi í þann málaflokk. Erfiðasti pakkinn hér er viðhald skóla og þeirra staða þar sem fólki er gert að verja deginum. Gerðar hafa verið ýmsar úttektir bæði á hversu margir skólar þurfa viðhald og hversu mörg börn hafa þurft að flýja skóla vegna myglu svo ekki sé minnst á veikindi fjölmargra og sumra mjög alvarlegra.
Bæta þarf aðgengi víða og það kostar
Ef hugsað er til öryrkja og eldra fólks þá kemur upp í hugann aðgengismál og endurbætur á t.d. biðstöðvum. Aðgengisbætandi aðgerðir ganga hægt, allt of hægt. Á sjötta hundrað strætóbiðstöðva þarfnast endurbóta. Samkvæmt nýju leiðaneti á að leggja niður 126 biðstöðvar. Það getur varla átt að leggja niður svo margar biðstöðvar þegar borgarlína er ekki í sjónmáli á næstunni.
Um það bil 156 biðstöðvar þurfa að aðgengisbætandi aðgerðir.
Það virðist sem að 15-20 biðstöðvar séu endurgerðar á ári, sem er ekki mikið ef horft er til allra strætóbiðstöðva sem þarf að laga. Á þessum hraða tæki það um 35 ára að ljúka þeim öllum. Ganga þarf röskar til verks hér. Þetta er því miður dæmigerð framkvæmd sem ekki hefur verið í miklum forgangi.
Við eigum eina tegund af almenningssamgöngum, Strætó, sem því miður er á heljarþröm. Engu að síður hlýtur það að vera meginmarkmið Strætó og þeirra sem reka byggðasamlagið að fólk sem vill nota strætó komist í strætó og komist heilir út úr strætó. Horfa þarf til þjónustulundar fyrirtækisins gagnvart notendum þegar rætt er um afkomu fyrirtækisins. Strætó á þjónustustefnu sem skoða þarf hvort ekki þurfi að virkja betur. Einnig að greiðslukerfið sé einfalt og hraðvirkt og að fólk sé ekki að lenda í erfiðleikum með það.
Auk viðgerða á biðstöðvum og að gera biðskýlin og skiptistöðvarnar mannsæmandi eru aðgengisbætandi aðgerðir að gera fleiri forgangsakgreinar og umferðarljósaforgang. Umferðartafir er vandamál bæði fyrir strætó og einkabílinn. Allt helst þetta í hendur
Til að fjölga notendum strætó þarf Strætó að vera raunhæfur val kostur. Þessir þættir skipta miklu máli nú þegar ljóst er að seinkun verður á öðrum valkostum.
Börnin í borginni
Önnur stór áskorun sem ekki fer mikið fyrir í fjárhagsáætlun er að styðja verður betur við börn í borginni. Hér er ég að tala um allan þann stóra hóp sem bíður eftir faglegri aðstoð af ýmsum tegundum. Í Ársskýrslu velferðasviðs frá 2021 kemur fram að algengustu ástæður tilvísana barna til þjónustu er tilfinningalegur vandi. Gríðarleg aukning hefur verið milli ára, sú langmesta vegna tilfinningalegs vanda eða um 63% og vegna málþroskavanda 62%. Einbeitingarvandi hefur aukist hjá um 300 börnum í um 500. Hér eru án efa vísbendingar um börn með ADHD.
Í dag bíða 2350 börn eftir þjónustu. Biðlistinn er stjórnlaus þrátt fyrir Betri borg fyrir börn og Keðjuna. Það er eitthvað í þessu kerfi sem ekki virkar. Börnin sjálf kalla á sálfræðinga inn í skólann og á það hefur ekki verið hlustað. Tvö unglingaráð hafa lagt fram tillögur í borgarstjórn um slíkt og í viðtali við umboðsmann barna í morgunblaðinu 2. nóv., með leyfi forseta, var listi yfir hvað börn eru að biðja um og efst er að fá skólasálfræðingana inn í skólana og hafa aðgengi að þeim betra.
Biðlistameinið
Fulltrúi Flokks fólksins ásamt tveimum nýliðum í meirihlutanum áttu sér þann draum að fá að hjálpa til í þessum málum og mynda spretthóp þriggja flokka. Þetta var lagt til við velferðaryfirvöld sem sýndu þessar hugmynd ekki áhuga.
Hópurinn hefði það markmið að aðstoða við að rýna listann og finna fleiri hendur til að koma að styttingu hans með markvissum hætti. Hafa skal í huga að bak við hvert barn á biðlistanum er ítarleg tilvísun undirrituð af foreldrum og skóla. Meirihluti barnanna á biðlistanum bíður eftir skimun sem skólinn og foreldrar telja nauðsynlega til að hægt sé að veita börnunum þjónustu út frá einstaklingsþörfum. Einstaka bíða eftir viðameiri greiningum s.s. vitsmunaþroska greiningum vegna t.d. lesskilningsvanda en einnig er beðið eftir sálfræðiviðtölum vegna kvíða og annarra tilfinningavanda.
Þessi hugmynd þriggja borgarfulltrúa úr þremur flokkum þar af tveimur flokkum meirihlutans náði ekki í gegn og hefur því dagað uppi.
Samanteknar fjórar breytingartillögur Flokks fólksins
Flokkur fólksins lagði fram 4 breytingartillögur. Sú fyrsta snýr að því að frysta gjaldskrárhækkanir um eitt ár er varða vetrar- og sumarstarf frístundaheimila og sértækrar félagsmiðstöðvar barna og eldri borgara sem og annarra minnihlutahópa. Hafa skal í huga að ekki er hægt að nota Frístundakortið til að greiða sumarnámskeið auk þess sem efnalitlir foreldrar yfir 1000 barna nota Kortið til að greiða frístundaheimili þar sem þeim hefur ekki verið boðinn annar styrkur í því skyni.
Tillaga að gjald í Árbæjarsafns verði breytt m.a. þannig að hjón/pör sem heimsækja safnið með barn/börn greiði aðeins gjald fyrir annað foreldrið og að unglingar milli 17 og 18 fái frían aðgang sem og að nemar fái ókeypis aðgang. Tekjulækkun nemur 10 m.kr. verði fjármögnuð af kostnaðarstað 09205 ófyrirséð.
Þriðja tillagan er að hið árlega hundagjald og einnig handsömunargjald lækki um 50%. Hið fyrra er nú kr 15.700 og hið síðara kr 34.000.
Loks er lagt til að viðmiðunartekjur til lækkunar fasteignaskatts og fráveitugjalds elli- og örorkulífeyrisþega árið 2024 verði nokkru hærri en meirihlutinn leggur til. Kostnaðarauki 50 m. kr. verði fjármagnaður af kostnaðarstað 09205 ófyrirséð og fjárheimildir á sameiginlegum kostnaði (ÖNN) verði hækkaðar á móti.
Breytingatillögur Flokks fólksins með greinargerðum fluttar við fyrri umræðu
F – 1 Frysting á gjöldum ákveðinna minnihlutahópa
Flokks fólksins leggur til að frysta allar gjaldskrárhækkanir er varða vetrarstarf frístundaheimila og sértækrar félagsmiðstöðvar barna og eldri borgara sem og annarra minnihlutahópa um eitt ár. Einnig er lagt til að frysta allar gjaldskrárhækkanir fyrir sumarstarf frístundaheimila og sumarstarf sértækra félagsmiðstöðva í alla vega eitt ár.
Áður hefur verið minnst á Frístundakortið sem ekki er hægt að nota til að greiða sumarnámskeið eða styttri námskeið.
Tekjulækkun vegna tillögunnar nema 37,3 m.kr. Tekjulækkunin verði fjármögnuð af kostnaðarstað 09205 ófyrirséð og fjárheimildir skóla- og frístundasviðs hækkaðar á móti.
F-2 Breytingar á gjöldum í Árbæjarsafn
Tillaga um að gjaldskrá Árbæjarsafns verði breytt, að gjald fyrir aðgang verði lækkað. Lagt er til að unglingar milli 17 og 18 ára fái frían aðgang að Árbæjarsafni eins og börn frá 0 til 17 ára. Lagt er til að nemendur með gilt skólaskírteini fái ókeypis aðgang en nú greiða þeir 1.200 kr. Lagt er til að hjón/pör sem heimsækja safnið með barn/börn greiði aðeins gjald fyrir annað foreldrið.
Ef foreldrar koma með barn/börn er kostnaður 3.900 krónur og sé með þeim barn sem orðið er 18 ára greiðir fjölskyldan kr. 5.850. Þetta er há upphæð fyrir margar fjölskyldur sem geta þar af leiðandi ekki heimsótt safnið. Þess utan eru allar veitingar seldar á uppsprengdu verði. Tekjulækkun vegna tillögunnar nemur 10 m.kr. Tekjulækkunin verði fjármögnuð af kostnaðarstað 09205 ófyrirséð og fjárheimildir menningar- og íþróttasviðs hækkaðar á móti.
Greinargerð
Reykjavíkurborg skilgreinir sig sem menningarborg. Í raun má segja að Árbæjarsafn sé aðeins fyrir efnamikið fólk. Þessu þarf að breyta og leggur Flokkur fólksins því til að foreldrar sem koma með barn/börn sín greiði bara fyrir annað foreldrið og að frítt sé fyrir börn til 18 ára enda er einstaklingur skilgreindur sem barn til 18 ára. Það ætti að vera metnaður borgar meirihlutans og þeirra sem hafa umsjón með safninu að sem flestir komi þangað til að njóta húsakynna og umhverfis. Fegurð, saga staðarins og veitingar á viðráðanlegu verði, stuttir viðburðir og fleira í þeim dúr er eitthvað sem laðar að og gefur staðnum líf. Fulltrúi Flokks fólksins hvetur borgaryfirvöld að endurskoða gjaldskránna og samþykkja þessa tillögu sem kveður á um hóflegar breytingar, lækkun á aðgangskostnaði fyrir fjölskyldur sem heimsækja safnið.
F-3 Breytingar á hundagjöldum – sent á MÍR
Tillaga Flokks fólksins um að árlegt hundagjald lækki um 50% en það er nú 15.700 krónur og verði 7.850 krónur. Einnig er lagt til að handsömunargjald lækki um helming en það er nú 34.000 krónur og verði þess í stað 17.000 krónur.
Athuga verður að það hafa ekki allir ráð á að greiða rúmar 30 þúsund krónur vegna þess að hundur þeirra hefur óvart sloppið og er handsamaður af Reykjavíkurborg.
Tekjulækkun vegna tillögunnar nemur (19 m.kr.) 10 m.kr.
Tekjulækkunin verði fjármögnuð af kostnaðarstað 09205 ófyrirséð og fjárheimildir menningar- og íþróttasviðs hækkaðar á móti.
F-4 Viðmiðunartekjur til lækkunar fasteignaskatts
Breytingartillaga fulltrúa Flokks fólksins við tillögu um viðmiðunartekjur til lækkunar fasteignaskatts og fráveitugjalds elli- og örorkulífeyrisþega árið 2024.
Lagt er til að viðmiðunartekjur tillögunnar verði eftirfarandi:
- Réttur til 100% lækkunar
Einstaklingur með tekjur allt að 5.412.000 kr.
Samskattaðir einstaklingar með tekjur allt að 7.555.000 kr.
- Réttur til 80% lækkunar
Einstaklingur með tekjur á bilinu 5.412.001 til 6.196.000 kr.
Samskattaðir einstaklingar með tekjur á bilinu 7.555.001 til 8.370.000 kr.
III. Réttur til 50% lækkunar
Einstaklingur með tekjur á bilinu 6.196.001 til 7.202.000 kr.
Samskattaðir einstaklingar með tekjur á bilinu 8.370.001 til 10.000.000 kr.
Kostnaðarauki vegna tillögunnar nemur 50 m.kr. Kostnaðarauki verði fjármagnaður af kostnaðarstað 09205 ófyrirséð og fjárheimildir á sameiginlegum kostnaði (ÖNN) verði hækkaðar á móti.
Greinargerð
Tillaga borgarstjóra vísar til hækkana á bótum almannatrygginga til samræmis við þróun réttinda almannatrygginga. Hins vegar er spurning hvort ekki sé tilefni til frekari hækkunar sérstaklega í ljósi þess að verðbólga yfirstandandi árs hefur ekki lækkað í samræmi við áætlanir þær sem lágu til grundvallar hækkun almannatrygginga síðustu áramót.
Bætur almannatrygginga hækkuðu síðustu áramót um 0,6% vegna vanmats á verðbólgu í fjárlögum ársins 2021, og 4,9% vegna áætlaðrar verðbólgu. Þá ákvað ríkisstjórnin að hækka bætur almannatrygginga vegna örorku sérstaklega um 0,5% til þess að tryggja kaupmáttaraukningu. Auk þess hækkuðu bæturnar heilt yfir um 2,5% um mitt árið.
Sé ekki litið til 0,6% hækkunarinnar hefur lífeyrir almannatrygginga aðeins hækkað um 8% vegna áætlana um þróun verðlags á yfirstandandi ári. Vísitala neysluverðs hefur þegar hækkað um 6% það sem af er ári og ekkert lát er á þeirri þróun. Að öllum líkindum verður vísitöluhækkun ársins nær 8,6%, sbr. nýjustu þjóðhagsspár Seðlabanka og Hagstofu.
Réttast væri að hækka viðmiðin um vanreiknaða verðbólgu síðasta árs. Því ætti fjárhagsaðstoð að hækka fyrst, um 0,6 vegna vanreiknaðrar verðbólgu árið 2022 og svo um 8,6% samkvæmt nýjustu þjóðhagsspá Seðlabanka Íslands. Samanlagt er það hækkun um 9,25%.
YFIRFERÐ SVIÐA
Skóla og frístundasvið
Talandi um áskoranir skóla- og frístundasviðs, þá er það fyrst og fremst að skapa skólaaðstæður þar sem börnum líður vel og geti stundað nám meðal jafningja. Þar sem hvert og eitt barn upplifir sig vera sérstakt og geti þróað með sér sterka og góða sjálfsmynd og sjálfsöryggi. Bekkir eru of fjölmennir og álag á kennara er langt umfram það sem er boðlegt. Skóla- og frístundasvið getur ekki bara sagt skólarnir redda þessu. Skólar þurfa að finna að sviðið sendi út skilaboð sem hjálpar og hvetur skólanna til að geta gert það sem þeir þurfa, eiga og vilja gera.
Í því má nefna símamálið, að farsímar komi ekki inn í skólastofur. Enda þótt endanleg ákvörðun sé skóla og foreldra getur skóla- og frístundasvið komið með tilmæli og hvatningu.
Myglu, viðhalds og endurbyggingar málin þurfa að komast í forgangs og meira fjármagn þarf að koma til til að flýta þessum framkvæmdum. Raskið fyrir börn og fjölskyldur vegna myglu og raka er gígantígskt og er á ábyrgð þeirra sem stjórna.
Félagsbústaðir
Stærstu áhyggjur Flokks fólksins um þetta fyrirtæki er að nú á að fara að hækka leigu umfram vísitölu neysluverðs og umfram verðlag árið 2024 og spurði fulltrúi Flokks fólksins um það í borgarráði hvort samráð um það hafi verið haft við velferðarsvið. Svo var ekki.
Það mun þurfa að koma inn með mótvægisaðgerðir til að hjálpa þeim verst settu ef hækka á leigu. Hér er um fátækasta og viðkvæmasta hópinn að ræða.
Annað áhyggjuefni eru biðlistar en það bíða nokkur hundruð manns á listanum eftir félagslegu húsnæði og í þeim hópi eru tugir barna. Skera á niður í viðhaldi sem er ávísun á stór vandræði. Það höfum við séð ítrekað en lærum kannski ekki nógu vel af.
Félagsbústaðir eru ekki sjálfbærir sem stendur. Það má ekkert út af bera að þetta fyrirtæki á ekki að fara flatt. Eiginfjárhlutfall fer lækkandi vegna aukinnar skuldsetningar.
Rekstrarniðurstaða er öll tilkomin vegna matsbreytinga fjárfestingareigna. Ljóst er að matsbreytingar íbúða Félagsbústaða verða áfram notaðar til að fegra rekstrarniðurstöðu Félagsbústaða og A+B hluta. Íbúðaverð hækkar um 3.5 % árlega og 3 % eftir það. Ef horft er á skiptingu heildarkökunnar er minnsta sneiðin, svo lítil að varla sést, heimilislausir
Svo má bara spyrja í lokin, er þetta félag ekki að verða of stórt, undir einu þaki? Ætti ekki að skipta því upp í smærri einingar?
Velferðarsvið
Biðlistar eru stærsta meinið þessa sviðs og húsnæðisleysi. Nefna má að uppbyggingaráætlun er ófjármögnuð. Gistiskýlin yfirfull og það sárvantar framtíðarsýn á hvernig þetta allt á að þróast. Óvissa er mikil
Það er mikið af flottum hugmyndum í gangi en þær eru að mestu bara á blaði, kannski teikniborði eins og t.d. þetta nýjasta Lífsgæðakjarnar og Uppbygging hjúkrunarheimila. Er þetta að verða að veruleika fljótlega?
Velferð og skóla og frístundasvið eru vissulega að taka til sín stóran bita af kökunni. En er það bara ekki eðlilegt? Þetta er jú sveitarfélag. Þessi svið annast fólkið beint og án fólks væri engin borg. Þessi svið eiga vissulega að velta við hverri krónu og fara vel með fjármagn allt frá því að rýna í starfsmannafjölda og hvort fækka megi úr þeirra röðum án þess að það komi niður á þjónustu. Hagræðing má aldrei koma niður á þjónustu, það er vel hægt að láta það vera þannig.
Menningar- og íþróttasvið
Frístundakort er nú komið undir þetta svið, nýting hefur aukist. Áætlun miðar við 73 % en ætti að miða við alla vega 98% þar sem við viljum að nýting í öllum hverfum sé góð. Á sama tíma eru áhyggjur af því að Kortið sé ekki undir áætlun.
Áskoranir eru hins vegar margar. Tekjukrafa er há, álag á starfsfólk mikið, viðhaldsþátturinn erfiður. Það vantar að verðbæta almenna styrki til að dekka muninn á raunverðbólgu og verðbólgu
Verið er að skoða að láta eldra fólk borga í sund í einsskiptis greiðslu 3000 kr. fyrir kort í því skyni að geta rukkað ferðamenn. Þetta er viðkvæmt mál enda þótt mörgum finnst 3000 kallinn ekki óyfirstíganlegur.
Jafnlaunastofa
Jafnlaunastofa var ein af þeim einingum sem spratt upp á síðasta kjörtímabili með tilheyrandi kostnaði. Þar er 1 starfsmaður. Flokki fólksins finnst og hefur nefnt það áður að ekki sé þörf á að hafa Jafnlaunastofu sem sjálfstæða einingu eins og birtingarmyndin er núna. Þetta er afar kostnaðarsöm eining. Vegna lítilla rekstrar- og efnahagsumsvifa er vandséð af hverju Jafnlaunastofa er ekki felld undir rekstur t.d. félagsþjónustu Reykjavíkurborgar. Slík breyting yrði hagræðing.
SORPA Umhverfis- og skipulagssvið
Gajumistökin kostuðu eitt þúsund milljónir, bara út um gluggann. Uppbygging brennslustöðvar virðist vera á uppnámi. Brennslustöðvar eru sá valkostur sem nágrannaþjóðir velja til að nýta sorp sem orkugjafa og losna þannig við brennanlegt sorp. Fyrir skemmstu tóku nokkrir borgarfulltrúar og embættismenn sér ferð á hendur til nágrannalanda og skoðuðu brennslustöðvar. Það skilaði borginni ekki mögulegri brennslustöð, aðeins kostaði hana.
Samkvæmt fréttum er hætt við að reisa brennslustöð í Álfsnesi og þá ákvörðun þarf að skýra betur. Ekki er góður kostur að urða eða senda brennanlegan úrgang utan þótt hann kunni að vera eftirsóknarverður þar. Varðandi Sorpu þá er leitt að hækka þurfi hirðugjöld á hið lífræna, söfnun sem er virkilega að skila sér. Heildarkostnaður sorphirðu við heimili, hækkar um 20 %. Svokölluð hagræðing hjá fyrirtækinu er sem sagt sótt út í bæ í vasa skattgreiðenda en ekki inn á við með því t.d. að hagræða.
Mannréttindaskrifstofa
Íbúaráðin, á þeim þarf að gera breytingar hvað varðar kjörna fulltrúa. Bæði breytingar launalega og lýðræðislega. Mörg þessara ráða eru ekki í nógu góðri tengingu við borgarbúa, Verkefni Hverfið mitt leysir ekki allt auk þess sem það er dýrt verkefni. Oft hefur verið óánægja með hvernig úr spilast sbr. vulgar stigann í Breiðholti. Tillaga okkar var að lækka laun formanna sem eru með helming hærri laun en aðrir kjörnir fulltrúar. Rótera mætti formennsku.
Af mannréttinda- og ofbeldisvarnaráði stendur helst upp úr Úttekt á ofbeldismálum, segir að þurfi að bregðast við. En hefur ekkert bólað á því hvernig bregðast skuli við.
Mannauðsstjórnun- og starfsumhverfissvið ( MOF)
Þetta er mikilvægt svið, það skiptir máli að þarna ríki mennska og manngæska. Það starfa á sviðinu 52 starfsmenn og er ramminn 380 milljarðar. Verkefnin eru mörg og mikilvæg og sennilega veitti ekki af rýmri ramma. Meðal mikilvægra verkefna er að innleiða sveigjanleg starfslok. Það hefur velkst um í kerfinu mörg ár, er eldgamalt loforð meirihlutans. Þrátt fyrri dágóðan hóp starfsmanna annar hann ekki þeim þungu verkefnum sem sviðinu ber að leysa. Erfið starfsmannamál eru mörg og af ýmsum toga.
Miðlæg stjórnsýsla, skrifstofa borgarstjóra og borgarritara
Flokkur fólksins er enn á því að hægt sé að spara á skrifstofu borgarstjóra og borgarritara. Þar eru 4 málaflokkar. Þar eru verkefni klárlega mis mikilvæg. Mætti ekki sameina eitthvað og jafnvel leggja eitthvað af? Of margt þarna er huglægt og óáþreifanlegt. Hér mætti sem dæmi hækka hagræðingarkröfuna og setja á ráðningarbann um tíma. Skoða mætti kannski að sameina undirskrifstofur. Sum verkefni mega kannski fara á bið. Sum kunna að vera barn síns tíma og tímabært að leggja þeim?
Frekari sparnaðarhugmyndir frá Flokki fólksins sem lagðar verða fyrir seinni umræðu um fjárhagsáætlun
Lag væri að sameina velferðarsvið og skóla- og frístundasvið í hagræðingarskyni og með það að markmiði að öll vinna sviðanna verði skilvirkari og hagkvæmari. Verkefni þessara sviða skarast mikið. Það er t.d. sérkennilegt að skólasálfræðingar skóla heyri undir velferðarsvið en ekki skóla- og frístundasvið. Með þessari hagræðingu næðist betra skipulag og líkur myndi aukast að skólasálfræðingar væru staðsettir þar sem þeim ber, þ.e. í skólum borgarinnar. Þessi svið hafa lengst af ekki unnið mikið saman, virðast jafnvel stundum vera í samkeppni. Þau eru að mörgu leyti að vasast í sömu málum með sömu einstaklingana, foreldra og nemendur.
Með sameiningu kæmust sálfræðingarnir í betri tengingu við skólasamfélagið. Skólasálfræðingar heyra undir þjónustumiðstöðvar borgarinnar þar sem þeir hafa aðsetur. Í skýrslu innri endurskoðunar sem kom út í júlí 2019, kom fram skýrt ákall skólastjórnenda að sálfræðingar kæmu inn í skólanna. Nærvera þeirra myndi létta álagi á kennara. Í raun má segja að það sé engin haldbær rök fyrir því að skólaþjónusta tilheyri ekki því sviði sem rekur skólanna. Með því að skólasálfræðingar heyri undir skóla- og frístundasvið yrði hlutverk skólaþjónustu gagnvart skólum og starfsfólki þeirra eflt og veitir sannarlega ekki af því í ljósi langs biðlista til skólasálfræðinga.
Tillaga að bjóða út sorphirðu í einu póstnúmeri.
Öll sveitarfélög önnur en Reykjavík bjóða út sorphirðu og er ekki að sjá annað en að slíkt hafi reynst vel. Flokkur fólksins leggur til að gerð verði hagkvæmnisúttekt á þjónustu við djúpgáma með þeim tækjum og tólum sem til þess þarf en SORPA hyggst sjálf þjónusta djúpgáma.
Bent er á í þessu sambandi á skýrslu norrænu samkeppniseftirlitanna frá 2016 „Competition in the Waste Managment Sector. Preparing for a Circular Economy“. Löngu er tímabært var að auka flokkun á söfnunarstað. Árið 2018 lagði Flokkur fólksins það til en þá voru engin móttökuskilyrði hjá Stjórn Sorpu. En í þessu stóra verkefni þarf að huga að kostnaði. Það er skylda sveitarfélags að fara vel með fjármagn, útsvar borgarbúa og finna ávallt hagkvæmustu leiðirnar. Í þessu stóra verkefni er ekki að sjá að kannað hafi verið hvort hagkvæmara sé að bjóða út einstök verk og verkefni eins og flest önnur sveitarfélög hafa gert.